ÜNİTE 2 · 1. DÖNEM 1. YAZILI · 6. SINIF
Güneş ve Ay Tutulmaları
FB.6.1.3 · FB.6.1.4
MEB programı: Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme
Bilge anlatıyor
Önce izle, sonra oku ve hızlı teste geç
🔒 Premium ile izleAy, Dünya’nın etrafında; Dünya da Ay ile birlikte Güneş’in etrafında dolanır. Bu hareketler sırasında Güneş, Ay ve Dünya aynı doğrultuya gelebilir. O zaman gök cisimlerinden birinin gölgesi diğerinin üzerine düşer ve bir tutulma gerçekleşir. İki çeşit tutulma vardır: Güneş tutulması ve Ay tutulması.
Güneş tutulmasında sıralama Güneş – Ay – Dünyadır: Ay, Güneş ile Dünya’nın arasına girer ve Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer. Bu sırada Ay, yeni ay evresindedir. Güneş tutulması Dünya’da gündüz yaşanan yerlerden, Ay’ın gölgesinin düştüğü bölgeden gözlenir. Güneş’in tamamı örtülürse tam, bir kısmı örtülürse parçalı Güneş tutulması olur. Tutulma sırasında da Güneş’e asla çıplak gözle bakılmaz.
Ay tutulmasında sıralama Güneş – Dünya – Aydır: Dünya, Güneş ile Ay’ın arasına girer ve Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer. Bu sırada Ay, dolunay evresindedir. Ay tutulması Dünya’da gece yaşanan yerlerden gözlenir. Ay’ın tamamı gölgede kalırsa tam, bir kısmı kalırsa parçalı Ay tutulması olur.
Her yeni ayda Güneş tutulması, her dolunayda Ay tutulması olmaz; yani tutulmalar her ay gerçekleşmez. Çünkü Ay’ın Dünya etrafındaki yörüngesi, Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesine göre biraz eğiktir; üç gök cismi çoğu zaman tam olarak aynı doğrultuya gelmez.
Tutulmaları model ile gösterebiliriz: el feneri Güneş, büyük top Dünya, küçük top Ay olur. Fener – küçük top – büyük top sıralaması Güneş tutulmasını, fener – büyük top – küçük top sıralaması Ay tutulmasını gösterir. Yazılıda kural tek: ortadaki cismin gölgesi en uçtakinin üzerine düşer.
📌 YAZILIDA LAZIM
- Güneş tutulması: Güneş – Ay – Dünya; Ay’ın gölgesi Dünya’ya düşer; Ay yeni ay evresinde; gündüz gözlenir.
- Ay tutulması: Güneş – Dünya – Ay; Dünya’nın gölgesi Ay’a düşer; Ay dolunay evresinde; gece gözlenir.
- Tutulma için üç gök cismi aynı doğrultuda olmalıdır.
- Tutulmalar her ay olmaz: Ay’ın yörüngesi Dünya’nın yörüngesine göre eğiktir.
- Tam ve parçalı tutulmalar vardır.
- Güneş tutulması çıplak gözle izlenmez.
SENARYO TABLOSU · MEB ÖDSGM 2026-2027
Bu üniteden hangi senaryoda kaç soru?
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 | S5 | S6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| FB.6.1.3 Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme | 1 | 2 | 1 | 1 | 2 | 2 |
| FB.6.1.4 Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel model oluşturabilme | – | – | – | – | – | – |
Hızlı test
Doğru şıkka dokun
HIZLI TEST · 10 SORU · BİLGE’NİN SORULARI (MEB SORUSU DEĞİL)
Konuyu anladın mı? Dokun, hemen gör.
1Güneş tutulmasında hangi gök cismi ortadadır?
Doğru: Ay
2Ay tutulmasında hangi gök cismi ortadadır?
Doğru: Dünya
3Güneş tutulmasında kimin gölgesi kimin üzerine düşer?
Doğru: Ay’ın gölgesi Dünya’ya
4Ay tutulmasında kimin gölgesi kimin üzerine düşer?
Doğru: Dünya’nın gölgesi Ay’a
5Güneş tutulması olurken Ay hangi evrededir?
Doğru: Yeni ay
6Ay tutulması olurken Ay hangi evrededir?
Doğru: Dolunay
7Ay tutulması Dünya’nın hangi bölgelerinden gözlenir?
Doğru: Gece yaşanan bölgelerden
8“Güneş – Ay – Dünya” sıralaması hangi olayı gösterir?
Doğru: Güneş tutulması
9Tutulmalar her ay gerçekleşir mi?
Doğru: Hayır, her ay gerçekleşmez
10Modelde el feneri Güneş’i, basketbol topu Dünya’yı temsil ediyor. Ay’ı hangisi temsil eder?
Doğru: Pinpon topu
MEB soruları
Önce kâğıda çöz, sonra resmî cevaba bak
MEB SORULARI · 9 SORU · CEVAPLAR MEB CEVAP ANAHTARINDAN
Gerçek yazılı soruları
1Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Cevap anahtarı metni
3. a) TAM PUAN (7 PUAN) “Ay tutulmasında Dünya, Güneş ile Ay’ın arasında yer alır. Ay, Dolunay evresindedir. Güneş tutulmasında Ay, Güneş ile Dünya arasında yer alır. Ay Yeniay evresindedir. Ay tutulması daha uzun sürerken Güneş tutulması daha kısa sürer ve daha dar bir bölgeden izlenir.” yazıldıysa 7 puan verilecektir. KISMİ PUAN (2-5 PUAN) “Tutulmalar Dünya, Ay ve Güneş aynı hizaya geldiğinde oluşur. Ay tutulması dolunayda, Güneş tutulması yeni ayda olur. Güneş tutulması kısa, Ay tutulması uzun sürer.” yazıldıysa 5 puan verilecektir. “Tutulmalar gök cisimleri aynı düzlemde olduğunda gerçekleşir. Ay tutulması dolunay evresinde gerçekleşir.” (Güneş tutulmasını ya da gözlemlenme farklarını söylemiyor.) yazıldıysa 3 puan verilecektir. “Tutulmalar sadece bazı bölgelerden görülür.” (Metindeki bilgilerin çok azını kullanmış, çıkarım çok sınırlı.) yazıldıysa 2 puan verilecektir. SIFIR PUAN Cevap kısmı boş bırakılırsa ya da yanlış cevaplanırsa puan verilmeyecektir. b) TAM PUAN (5 PUAN) Ay tutulması: Dolunay evresi ve Güneş tutulması: Yeni ay evresi yazıldıysa 5 puan verilecektir. KISMİ PUAN (3 PUAN) Sadece “Güneş tutulmasında, Ay yeni ay evresindedir.” yazıldıysa 3 puan verilecektir. Sadece “Ay tutulmasında, Ay dolunay evresindedir.” yazıldıysa 3 puan verilecektir. SIFIR Cevap kısmı boş bırakılırsa ya da yanlış cevaplanırsa puan verilmeyecektir. FEN BİLİMLERİ
2Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.4
Cevap anahtarı metni
4. a) TAM PUAN (4 PUAN) El Feneri Güneş cevabı için 2 puan, Tenis Topu Dünya cevabı için 1 puan, Pinpon Topu Ay cevabı için 1 puan verilecektir. KISMİ PUAN Soruda kısmi puan verilmeyecektir. SIFIR PUAN Yanlış eşleştirme yapılırsa, boş bırakılırsa veya modele uygun olmayan gök cisimleri yazılırsa puan verilmeyecektir. b) TAM PUAN (4 PUAN) Ay’ın (pinpon topu) Dünya (tenis topu) ile Güneş (el feneri) arasına girdiğini doğru açıklarsa ve modeldeki yerleşimini net belirtirse 4 puan verilecektir. ................................. ................................. ................................. KISMİ PUAN (3-2 PUAN) Doğru açıklanır fakat yerleşimi eksik veya karışık ifade edilirse 3 puan verilecektir. Güneş tutulması kısmen doğru tanımlanırsa ve modelle ilişkilendirmekte zorluk yaşanırsa 2 puan verilecektir. SIFIR PUAN Yanlış açıklama yapılırsa, boş bırakılırsa veya nesnelerle ilişki kurmadan yanlış şema çizilirse puan verilmeyecektir. c) TAM PUAN (4 PUAN) Dünya’nın (tenis topu) Güneş (el feneri) ile Ay (pinpon topu) arasına girdiği doğru açıklanır ve modeldeki yerleşimi net olarak belirtilirse 4 puan verilecektir. ................................. ................................. ................................. ................................. ................................. ................................. FEN BİLİMLERİ KISMİ PUAN (3-2 PUAN) Doğru açıklanır fakat yerleşimi eksik veya karışık ifade edilirse 3 puan verilecektir. Ay tutulması kısmen doğru tanımlanırsa ve modelle ilişkilendirmekte zorluk yaşanırsa 2 puan verilecektir. SIFIR PUAN Yanlış açıklama yapılırsa, boş bırakılırsa veya nesnelerle ilişki kurmadan yanlış şema çizilirse puan verilmeyecektir.
3Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
4Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
5Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
6Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
7Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
8Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
9Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.6.1.3
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
Kaynaklar
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından; her sorunun altında kaynağı yazar.
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından alındı (her sorunun altında kaynağı var); Bilge’nin anlatımı ve hızlı testi ders kitabı bilgisine dayanır, MEB sorusu değildir. Bu sayfa MEB’e bağlı değildir.