3. Bozkır kültürü özü itibariyle diğer göçebe kültürlerinden farklılık göstermektedir. Genellikle kurak ve sıcak çöl bölgelerinde yaşayan çöl göçebeliğinin ana unsuru uzun yol katedip fazla yük taşıyabilen devedir. Ticaret, özellikle kervan ticareti, önemli bir geçim kaynağıdır. Bozkır konargöçerliğinin ana unsuru ise attır. At bu kültüre canlılık kazandırmış olup adı geçen kültür “kuvvet, hareket ve sürat” üzerine kurulmuştur. Bozkırlılar, atın hızı ve demirin vurucu gücü sayesinde, geniş coğrafyalara yayılmış ve oralarda hâkimiyet kurabilmişlerdir. 3.1. Buna göre coğrafi şartların, konargöçer toplulukların hayat tarzları üzerindeki etkileri nelerdir? Açıklayınız. 3.2. Bozkır konargöçerliğinde atın, çöl göçebeliğinde ise devenin sağladığı avantajlar neler olabilir? Açıklayız.
MEB’in resmi çözümünü göster
3. 3.1. TAM PUAN (5+5=10) Çöl göçebeleri ile bozkır konargöçerlerinin hayat tarzları, coğrafi koşullar nedeniyle farklılık göstermektedir. Bozkırlar, deniz seviyesinden yüksek, geniş ve düz alanlar olup kışları oldukça sert geçmektedir. Bu bölgede yıllık yağış miktarı oldukça azdır. Burada yaşayan topluluklar, ekonomik, sosyal, askerî ve siyasi yapılarını bu coğrafi koşullara göre şekillendirmiştir. Çöller ise büyük kum alanlarından oluşur. Yıllık yağış miktarı son derece düşük olup bitki örtüsü ya hiç bulunmaz ya da oldukça seyrektir. Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı oldukça yüksektir. Bu koşullar, çöllerde yaşayan toplulukların ekonomik, sosyal, askerî ve siyasi yapılarının oluşumunda belirleyici olmuştur. Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. Bozkırın coğrafi şekli ve iklim özelliklerinin yaşam tarzına etkisinden bahsetmesi, II. Çölün coğrafi yapısı ve iklim özelliklerinin yaşam tarzına etkisinden bahsetmesi durumunda birincide 5 puan, ikincide ise 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (5 PUAN) Öğrencinin; I. Bozkırın coğrafi şekli ve iklim özelliklerinin yaşam tarzına etkisi, II. Çölün coğrafi yapısı ve iklim özelliklerinin yaşam tarzına etkisi cevaplarından yalnızca birini vermesi durumunda 5 puan kabul edilecektir. Ayrıca; Öğrencinin coğrafi şartları açıklamadan her iki topluluğun hayat tarzlarının faklı olmasının sebebini sadece coğrafi koşullara bağlaması durumunda her biri 3 puan kabul edilecektir. SIFIR PUAN Cevapta, çöl göçebeleri ile bozkır konargöçerlerinin yaşam tarzlarının farklılık göstermesinin sebebi olarak coğrafi koşullardan bahsedilmemesi veya herhangi bir yanıt verilmemesi durumunda sıfır (0) puan verilecektir. 3.2. TAM PUAN (5+5=10 PUAN) I. At: Bozkırda yaşayan toplulukların en önemli ekonomik kaynakları hayvanlarıdır. Bu nedenle bozkırın geniş ve düz alanlarında hayvanları için en ideal otlakları bulmak için sürekli hareket ederler. Ayrıca bu geniş ve düz alanlarda düşmandan kaçmak veya düşmanı takip etmek için hızlı binek hayvanlarına ihtiyaç duyarlar. Belirtilen durumlar için en iyi hayvan atlardır. Atlar hem hızlı hem de bozkırın sert iklim şartlarına dayanıklıdırlar. Ayrıca belli ağırlıkta yükleri de rahat taşıyabilme kapasitesine sahiptirler. II. Deve: Geceleri çok soğuk, gündüzleri ise çok sıcak olan büyük ve geniş çöllerde yolculuk, yük taşıma için en ideal hayvan develerdir. Develer; uzun süre susuzluğa dayanabildikleri gibi çölün sıcak ve soğuk ikliminde uzun sürede yol gidebilirler. Aynı zamanda beslenme yönünden masraflı değildirler. Birçok hayvandan daha fazla yük taşıma kapasitesine sahiptirler. Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. Atın hız veya bozkır şartlarında dayanıklı olması gibi en az iki avantajından bahsetmesi, II. Devenin çöl iklimine veya susuzluğa dayanıklı olması gibi en az iki avantajından bahsetmesi durumunda birincide 5 puan, ikincide ise 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (5 PUAN) Öğrencinin; I. Atın hız veya bozkır şartlarında dayanıklı olması gibi en az iki avantajından bahsetmesi, II. Devenin çöl iklimine veya susuzluğa dayanıklı olması gibi en az iki avantajından bahsetmesi cevaplarından yalnızca birini vermesi durumunda 5 puan kabul edilecektir. Ayrıca; I. Atın hız veya bozkır şartlarında dayanıklı olması gibi avantajlarından sadece birine değinmesi durumunda 3 puan, II. Devenin çöl iklimine veya susuzluğa dayanıklı olması gibi avantajlarından sadece birine değinmesi durumunda 3 puan kabul edilecektir. SIFIR PUAN Cevapta, at ve devenin sağladığı avantajlara değinilmemesi veya herhangi bir cevap verilmemesi durumunda sıfır (0) puan verilecektir.