2. KAYNAK A Tanrıların evreni bir düzen içinde yarattığına inanan Sümerler, bu düzeni anlamak için çeşitli arayışlara girmişlerdir. 60 sayısı, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20 ve 30 gibi birçok sayıya bölünebilmesi nedeniyle hem pratik hem de kutsal kabul edilmiş ve 60 tabanlı sayı sistemi geliştirilmiştir. Zaman ve açı ölçümlerinde kullanılan bu sistem, günümüzde hâlâ (60 dakika, 60 saniye, 360°) kullanılmaktadır. Sümerlere göre gökler, tanrıların meskenidir. Ay Tanrısı Nanna, Güneş Tanrısı Utu, Aşk ve Savaş Tanrıçası İnanna ve Fırtına Tanrısı İm gökte bulunmaktadır. Yıldızlar ve yıldız kümeleri, tanrıları ve onların faaliyetlerini temsil etmektedir. Tapınaklarının en üst bölümünden gökyüzünü inceleyen Sümerler, Ay'ın hareketlerini takip ederek bir ayı 30 gün, bir yılı ise 12 aya bölmüşlerdir. Bu sistem, dinî bayramların ve tarımsal faaliyetlerin planlanmasında kullanılmıştır. Bunun yanı sıra gök gürlemesi, yağmur, dolu gibi meteorolojik olaylara dair bilgi sahibi olmuşlardır. KAYNAK B Sümer sanatının en etkileyici ürünleri, tapınak duvarlarına çivilenen bezemeli kabartmalardır. Bunların üzerinde genellikle tanrı sembolleri, tapınak inşası veya kutsal varlıkların betimlemeleri bulunur. (...) Sümerlerde heykeller de yine kutsal amaçlı olarak yapılmış ve tapınaklara hediye edilmiştir. (...) Sümer dönemi mezarlarında bulunan zengin armağanlar, özellikle kral mezarlarında ele geçenler, Sümer sanatının seçkin örneklerini oluşturur. Altın başta olmak üzere, Uzakdoğu’dan gelen değerli taşlardan yapılmış takılar, süs eşyaları ve prestij ürünü müzik aletleri bunlardan bir bölümünü oluşturur. Kabartmalarda kutlama törenlerinde çalındığı gözüken lirler, kral mezarlarına armağan olarak da konmuştur. Örneğin, “Ur Standardı” olarak bilinen müzik aleti, gövdesinin (47 x 20 cm boyutlarında) bir yüzünde savaşa gidiş, diğer yüzünde ise savaştan dönüş ve başarının kutlanması işlenmiştir. (Harmankaya, Savaş. Eski Mezopotamya ve Mısır Tarihi, Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2280) (Ocak 2019) 2.1. KAYNAK A’ya göre Sümerlerde bilimsel faaliyetlerin gelişiminde rol oynayan temel unsurlar nelerdir? Örnek vererek açıklayınız. 2.2. KAYNAK B’ye göre Sümerlerde sanat hangi amaçlar için kullanılmıştır? Örnek vererek açıklayınız. 2.3. KAYNAK B’ye göre Sümer mezarlarındaki buluntular hangi inanç unsuruyla ilişkilendirilebilir? Gerekçesiyle birlikte açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
2. 2.1. TAM PUAN (5+5=10 PUAN) Sümerlerde bilimsel faaliyetlerin gelişiminde en önemli rol oynayan unsur, tanrıların evreni bir düzen içinde yarattığına dair inançlarıdır. Bu inanç, evrenin düzenini anlama ve tanrıların faaliyetlerini yorumlama çabalarını beraberinde getirmiştir. Gökte olduğuna inandıkları tanrılarını incelemek için yürüttükleri faaliyetler, takvimin icadından hava olaylarına kadar birçok bilgiye ulaşmalarında rol oynamıştır. Tarımsal üretimi düzenlemek için zamanı ölçmeye ihtiyaç duymaları, ay takvimini icat etmelerinde rol oynamıştır. Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. Sümerlerde bilimsel faaliyetlerin gelişiminde dinî inançlarının rolünü bir örnekle açıklaması, II. Tarımsal faaliyetlerin (gündelik ihtiyaçların), bilimsel faaliyetlerin gelişimindeki etkisini bir örnekle açıklaması durumunda birincide 5 puan, ikincide ise 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (5 PUAN) Öğrencinin; I. Sümerlerde bilimsel faaliyetlerin gelişimini dinî inançlarıyla ilişkilendirip bir örnekle açıklaması, II. Tarımsal faaliyetlerin (gündelik ihtiyaçların), bilimsel faaliyetlerin gelişimindeki etkisini bir örnekle açıklaması durumunda her biri 5 puan kabul edilecektir. Ayrıca; I. Sümerlerde bilimsel faaliyetlerin gelişiminde dinî inançlarının rolünden bahsetmesi ancak örnek vermemesi durumunda 3 puan, II. Sümerlerde bilimsel faaliyetlerin gelişiminde tarımsal faaliyetlerin (gündelik ihtiyaçların) etkisinden bahsetmesi ancak örnek vermemesi durumunda 3 puan kabul edilecektir. SIFIR PUAN Cevapta, Sümerlerde bilimsel faaliyetlerin gelişiminde dinî inançların ve tarımsal faaliyetlerin etkisinden bahsedilmemesi veya herhangi bir cevap verilmemesi durumunda sıfır (0) puan kabul edilecektir. 2.2. TAM PUAN (5+5=10 PUAN) I. Tanrıları onurlandırma ve dinî ritüeller: Kabartma, heykel ve tapınak gibi sanatsal unsurlar; tanrılara olan bağlılığı ifade etmek ve dinî ritüelleri (ibadet ve törenleri) yerine getirmek amacıyla kullanılmıştır. II. Askerî başarıların kutlanması: Sanat, aynı zamanda askerî başarıların kutlanması amacıyla da kullanılmıştır. “Ur Standardı” olarak bilinen müzik aletinin bir yüzünde savaşa gidişin, diğer yüzünde ise savaştan dönüş ve başarının kutlanması bu duruma örnektir. Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. Sanatın kullanım amaçlarıyla ilgili dinin rolünü bir örnekle açıklaması, II. Askerî başarıların kutlanmasından bahsetmesi ve buna dair bir örnek vermesi durumunda birincide 5 puan, ikincide ise 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (5 PUAN) Öğrencinin; I. Sanatın kullanım amaçlarıyla ilgili dinin rolünü bir örnekle açıklaması, II. Askerî başarıların kutlanmasından bahsetmesi ve buna dair bir örnek vermesi cevaplarından yalnızca birini vermesi durumunda 5 puan kabul edilecektir. Ayrıca; I. Sanatın kullanım amaçlarıyla ilgili dinin rolünden bahsetmesi ancak örnek vermemesi durumunda 3 puan, II. Askerî başarıların kutlanmasından bahsetmesi ancak örnek vermemesi durumunda 3 puan kabul edilecektir. SIFIR PUAN Cevapta, Sümerlerde sanatın kullanım amaçlarının dinî inançlar ve askerî başarıların kutlanmasıyla ilişkilendirilmemesi veya herhangi bir cevap verilmemesi durumunda sıfır (0) puan verilecektir. 2.3. TAM PUAN (5+5=10 PUAN) Sümer kral mezarlarında bulunan zengin armağanlar, altın takılar, değerli taşlardan yapılmış süs eşyaları ve müzik aletleri, ölen kişinin öbür dünyada ihtiyaç duyacağı eşyalar olarak düşünülmüştür. Bu buluntular, Sümerlerin ölümden sonraki yaşama inandıklarını ve ölen kişilerin tanrılar karşısında prestijini korumak istediklerini gösterir. Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi) mezarlardaki buluntuları ahiret (öbür dünya) inancıyla ilişkilendirilmesi durumunda 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN Bu sorunun kısmi puanı bulunmamaktadır. SIFIR PUAN Cevapta, mezarlardaki buluntuların ahiret inancıyla ilişkilendirilmemesi veya herhangi bir cevap verilmemesi durumunda sıfır (0) puan verilecektir.