4. Atmosferin özelliklerden biri yükseklikle değişen hava yoğunluğudur. Rakım düştükçe havanın yoğunluğu artar, yükseldikçe havanın yoğunluğu azalır. Bu durumun insan vücudu üzerinde birtakım etkileri olur. Örneğin dağcılık sporuyla uğraşanlar, yüksek dağların zirvesine yaklaştıkça kulaklarında tıkanma hisseder. Daha zor nefes alıp vermeye başlar ve burun kanaması gibi sağlık sorunları yaşayabilir. Dağcılar, bu gibi durumlarla karşılaşmamak için vücutlarının bulundukları atmosfer basıncına uyum sağlamasına fırsat verecek bir tırmanma programını takip etmelidir. Benzer şekilde suda derinlere indikçe dalgıçların üzerine etki eden suyun basıncı dış kulak zarına baskı yapar. Orta kulaktaki basınç, artan dış basınçla dengelenmediği durumda kulak zarına doğru bir baskı oluşur ve bu da acı hissine neden olur. Dalgıçlar, bu acıyı engellemek ve basınç dengesini sağlamak için bazı yöntemler kullanır. En yaygın yöntem, ağız kapalıyken burun deliklerini de kapatıp nefes vermektir. Bu yöntem, orta kulaktaki basıncın dış basınçla eşitlenmesine yardımcı olur. Bu bağlamda aşağıda verilen soruları cevaplayınız. 4.1. Dağcıların dağın zirvesine yaklaştıkça ve dalgıçların denizde derinlere doğru indikçe çeşitli sağlık sorunları yaşamalarını basınç ile ilişkilendirerek açıklayınız. 4.2. Deniz seviyesindeki açık hava basıncını ölçmek için Torricelli içinde cıva Boşluk Cıva bulunan çanağa bir ucu açık ve içerisinde cıva bulunan cam tüpü ters çevirip sütunu daldırdığında cıvanın tamamının çanağa akmayıp şekildeki gibi 76 cm P0 P0 derinliğinde dengede kaldığını gözlemlemiştir. 76 cm Şekildeki deneye bakarak sıvı basıncı ile açık hava basıncı arasındaki ilişkiyi yorumlayıp bu yorumunuza dayanarak deneyde cıva kullanılmasının sebebini yazınız. Çanak Cıva Esnek 4.3. Şekildeki pipet; sıvıları bardak, şişe veya beher içinden kolayca çekmek için plastik kullanılan ince, cam bir borudur. Pipetin bir ucundaki esnek plastik sıkılarak sıvının içine batırılmakta ve sıvı içerisinde esnek plastik serbest bırakılırken sıvı pipetin Pipet içinde yükselmektedir. Şekildeki pipetin çalışma ilkesini Torricelli deneyinden elde edilen ilkelerle karşılaştırarak açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
4. 4.1. Dağın zirvesine yaklaştıkça ya da deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça açık hava basıncı azalır. Suda ise derinlere inildikçe sıvı basıncı artar. Bu basınç değişimleri insan vücudundaki basınçla dengelenene kadar uyumsuzluklar oluşur. TAM PUAN (6 PUAN) Öğrenci açık hava ve sıvı basıncına neden olan durumu doğru açıkladığında tam puan alır. KISMİ PUAN (3 PUAN) Öğrenci sadece açık hava veya sadece sıvı basıncına neden olan durumu doğru açıkladığında kısmi puan alır. SIFIR PUAN Öğrenci cevap vermez veya yanlış cevap verirse puan alamaz. 4.2. Cıvanın yoğunluğu yüksektir; bu nedenle cıva, açık hava basıncını dengede tutmak için uygun bir madde olarak seçilmiştir. Cıvanın yoğunluğu yüksek olduğu için tüp içerisinde 76 cm'de sıvı basıncı ile açık hava basıncı dengelenmiştir. Yoğunluğu daha düşük olan başka bir sıvı kullanılsaydı çok daha uzun bir cam tüpe ihtiyaç duyulurdu. TAM PUAN (6 PUAN) Öğrenci sıvı ve açık hava basıncı arasındaki ilişkiyi yorumlayıp deneyde neden cıva kullanıldığını doğru açıkladığında tam puan alır. SIFIR PUAN Öğrenci cevap vermez veya yanlış cevap verirse puan alamaz. 4.3. Pipet içinde sıvının yükselmesinde Torricelli deneyindeki gibi açık hava basıncı önemli bir rol oynar. Torricelli deneyinde cıva sütunu açık hava basıncı ile dengelenirken pipetin bir ucunda bağlı olan esnek plastiğin sıkılması ile basınç düşürülür. Böylece beher içindeki sıvı, pipet içinde yükselir. İki durumda da sıvı hareketi, basınç farklarından kaynaklanır. TAM PUAN (6 PUAN) Öğrenci pipetin çalışma ilkesini Torricelli deneyi ile karşılaştırarak doğru açıkladığında tam puan alır. SIFIR PUAN Öğrenci cevap vermez veya yanlış cevap verirse puan alamaz.