3. Baraj, eski zamanlardan beri insanlığın su ihtiyacını karşılamak ve tarımsal alanların sulanması amacıyla inşa edilen yapılardır. Görselde bir baraj ve şekilde bu barajın düşey kesitinin görünümü verilmiştir. Barajların normal depolama hacimlerindeki su miktarına normal su seviyesi denir. Su, normal su seviyesinin üstüne çıkmaya başladığında (maksimum seviyeye ulaştığında) suyun baraj gövdesinin üzerinden aşmaması için suyun bir kanal yardımıyla boşaltılması gerekir. Suyu boşaltan bu kanallara dolusavak denir. Dolusavak Dolu savak Maksimum kanalı kanalı su seviyesi A h Baraj gövdesi B C K Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 3.1. Durgun sıvılarda basınca etki eden faktörleri açıklayarak A, B ve C noktalarındaki sıvı basınçları arasındaki büyüklük ilişkisini yazınız. 3.2. Baraj gövdesinin aşağıya doğru kalınlaşmasının sebebini açıklayınız. 3.3. Barajda su yerine yoğunluğu suyun yoğunluğundan daha büyük olan bir sıvı toplansaydı K noktasındaki sıvı basıncı şekildeki ilk duruma göre nasıl değişirdi? Açıklayınız. 3.4. Suyun yoğunluğu d, yer çekimi ivmesi g¶ olduğuna göre K noktasındaki sıvı basıncını veren matematiksel modeli yazınız ve dolusavak kanalının baraj için önemini bu modeli kullanarak açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
3. 3.1. Derinlik arttıkça sıvı basıncı artacağından A, B ve C noktalarındaki sıvı basınçları arasındaki büyüklük ilişkisi PC > PB > PA şeklindedir. TAM PUAN (5 PUAN) Öğrenci basınçlar arasındaki ilişkiyi doğru yazdığında tam puan alır. SIFIR PUAN Öğrenci cevap vermez veya yanlış cevap verirse puan alamaz. 3.2. Sıvı derinliği arttıkça sıvı basıncı arttığından baraj gövdesinin alt kısımlarının daha dayanıklı olması gerekmektedir. Bu nedenle alt kısım daha kalın inşa edilir. TAM PUAN (4 PUAN) Öğrenci "sıvı basıncı artacağından" cevabını yazdığında tam puan alır. SIFIR PUAN Öğrenci cevap vermez veya yanlış cevap verirse puan alamaz. 3.3. Bir sıvının yoğunluğu arttıkça basıncı da artar. TAM PUAN (4 PUAN) Öğrenci "Yoğunluk arttıkça sıvı basıncı artar." cevabını yazdığında tam puan alır. SIFIR PUAN Öğrenci cevap vermez veya yanlış cevap verirse puan alamaz. 3.4. P = h . d . g Derinlik arttıkça sıvı basıncı artar. Bir barajın taşıyabileceği maksimum su seviyesi vardır. Barajın zarar görmemesi ya da yıkılmaması için fazla suyun boşaltılması gerekir. Dolusavaklar barajı korumak için inşa edilir. TAM PUAN (6 PUAN) Öğrenci matematiksel modelini yazdığında ve dolusavak kavramını doğru açıkladığında tam puan alır. KISMİ PUAN (3 PUAN) Öğrenci sadece matematiksel modelini yazdığında veya sadece dolusavak kavramını doğru açıkladığında kısmi puan alır. SIFIR PUAN Öğrenci cevap vermez veya yanlış cevap verirse puan alamaz.