5. Aşağıda Ankara Savaşı'na (1402) dair metin ve haritalar verilmiştir. “Niğbolu’daki zafer yalnız Balkanlar’daki Osmanlı denetimini güçlendirmekle kalmayıp Osmanlıların İslâm dünyasındaki saygınlığını da büyük ölçüde yüceltti. Ününün doruğundaki Bayezid, 1399’da Anadolu’ya döndü ve Karamanoğlu ile Kadı Burhaneddin’in topraklarını ilhak ederek Tuna’dan Fırat’a uzanan merkezî bir imparatorluk yarattı. Bu imparatorluğun doğal merkezi olacak Kostantinîye’yi ele geçirmek çabasıyla kentin ablukasını kuvvetlendirdi. Bu sıralarda Timur (1335-1405), Orta Asya ve İran’da güçlü bir imparatorluk kurmuş, kendini de İlhanlıların Anadolu üzerindeki egemenlik haklarının vârisi ilân etmişti. Osmanlı sultanı Timur’a meydan okumuş ancak 28 Temmuz 1402’de Ankara Savaşı’nda bozguna uğrayıp tutsak düşmüştü. Savaş sırasında Anadolu’nun yerli sipahileri, Timur’un sarayına sığınmış olan eski beylilerin safına geçmişlerdir. Bu hükümdarlar, Timur’un koruması altında eski beyliklerini her yerde yeniden kurdular. Bayezid’in merkeziyetçi imparatorluk girişimi başarısızlıkla sonuçlanmış oldu. Kalan Osmanlı toprakları, Timur’un egemenliğini kabul eden oğulları, Çelebiler arasında bölüşüldü. Bunlar, Timur’un ölümü üzerine, Osmanlı ülkesinin bütününü denetimlerine almak için amansız bir iç savaşa tutuştular.” İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600) Harita 1: Ankara Savaşı (1402) öncesinde Osmanlı Devleti’nin sınırları Harita 2: Ankara Savaşı (1402) sonrasında Osmanlı Devleti’nin sınırları 5.1. Metne göre Yıldırım Bayezid’in merkezî bir imparatorluk kurma girişiminin Ankara Savaşı’nın çıkmasında nasıl bir etkisi olmuştur? Açıklayınız. 5.2. Ankara Savaşı’nın Anadolu’daki siyasi yapı üzerindeki etkileri nelerdir? Metin ve haritaları inceleyerek iki madde hâlinde yazınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
5. 5.1. Yıldırım Bayezid’in Niğbolu Savaşı’nda kazandığı zafer, onun hem Balkanlar’da hem de Anadolu’da nüfuzunu artırmıştır. Merkezî bir imparatorluk kurmayı hedefleyen Bayezid, Balkanlar’da olduğu gibi Anadolu’da da askerî güç kullanarak Türk beyliklerini hâkimiyeti altına almıştır. Bu durum, Anadolu beylerinin Timur’a sığınmasına yol açmıştır. Anadolu üzerinde hak iddia eden Timur ise Osmanlıların bu genişlemesini kendi otoritesine yönelik bir tehdit olarak görmüş ve iki lider arasındaki gerginlik, Ankara Savaşı’nın çıkmasına zemin hazırlamıştır. TAM PUAN (4+3+3=10 PUAN) Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. Yıldırım Bayezid’in Anadolu’daki Türk beyliklerini askerî güç kullanarak hâkimiyeti altına alması, II. Bu siyasetin Anadolu beylerinin Timur’a sığınmasına yol açması, III. Anadolu üzerinde hak iddia eden Timur’un, Osmanlıların bu genişlemesini kendi otoritesine yönelik bir tehdit olarak görmesi ve beylikleri koruma siyaseti izlemesi ifadelerine yer vermesi durumunda; birincide 4 puan, ikincide 7 puan, üçüncüde ise 10 tam puan verilecektir. KISMİ PUAN (4+3=7 PUAN) Öğrencinin cevabında; I. Yıldırım Bayezid’in Anadolu’daki Türk beyliklerini askerî güç kullanarak hâkimiyeti altına alması, II. Bu siyasetin Anadolu beylerinin Timur’a sığınmasına yol açması, III. Anadolu üzerinde hak iddia eden Timur’un, Osmanlıların bu genişlemesini kendi otoritesine yönelik bir tehdit olarak görmesi ve beylikleri koruma siyaseti izlemesi ifadelerinden yalnızca birine yer vermesi durumunda 4 puan, ikisine yer vermesi durumunda 7 puan verilecektir. SIFIR PUAN Öğrencinin cevabında, Yıldırım Bayezid’in Anadolu’daki beylikleri askerî güçle hâkimiyeti altına alması, bu siyasetin Anadolu beylerini Timur’a yöneltmesi veya Timur’un Osmanlı genişlemesini kendi otoritesine yönelik bir tehdit olarak görmesi gibi unsurlardan herhangi birine yer verilmemesi; kaynaklarla ilgisiz, yanlış ya da bağlam dışı açıklamalar yapılması veya sorunun boş bırakılması durumunda sıfır (0) puan verilecektir. 5.2. Anadolu Türk Beylikleri Yeniden Kurulmuştur: Yıldırım Bayezid komutasındaki Osmanlı kuvvetlerinin Timur kuvvetlerine yenilmesiyle birçok Anadolu beyliği, Timur’un desteğiyle yeniden bağımsız hâle gelmiş ve Osmanlıların Anadolu’da kurduğu Türk siyasi birliği dağılmıştır. Osmanlı Devleti’nde Fetret Devri Başlamıştır: Yıldırım Bayezid’in Timur’a esir düşmesiyle oğulları arasında taht mücadelesi çıkmış, Osmanlı ülkesinin yönetimi bir süre şehzadeler arasında bölünmüş ve devlet siyasi açıdan zayıflamıştır. TAM PUAN (5+5=10 PUAN) Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. Anadolu Türk beyliklerinin yeniden kurulması ya da Osmanlıların Anadolu’da sağladığı siyasi birliğin bozulması, II. Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında çıkan taht mücadeleleriyle Fetret Devri’nin başlaması ya da Osmanlı Devleti’nin dağılma tehlikesiyle karşı karşıya kalması veya hanedan üyeleri arasında iç savaşın ortaya çıkması şeklindeki açıklamalara yer vermesi durumunda, her bir madde için 5 puan, toplamda 10 tam puan verilecektir. KISMİ PUAN (5 PUAN) Öğrencinin; I. Anadolu Türk beyliklerinin yeniden kurulması ya da Osmanlıların Anadolu’da sağladığı siyasi birliğin bozulması, II. Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında çıkan taht mücadeleleriyle Fetret Devri’nin başlaması ya da Osmanlı Devleti’nin dağılma tehlikesiyle karşı karşıya kalması veya hanedan üyeleri arasında iç savaşın ortaya çıkması cevaplarından yalnızca birine yer vermesi hâlinde 5 puan verilecektir. SIFIR PUAN Öğrencinin cevabının Ankara Savaşı’nın Anadolu’daki siyasi sonuçlarıyla ilgili olmaması; Anadolu Türk beyliklerinin yeniden kurulması, siyasi birliğin bozulması ve Fetret Devri gibi temel sonuçlardan hiçbirine yer vermemesi; tarihsel bağlamdan uzak olması veya öğrencinin hiçbir cevap vermemesi durumunda sıfır (0) puan verilecektir.