7. Yeryüzü şekilleri ile beşerÎ faaliyetler arasındaki ilişkiyi öğrencilerine sorgulatmak isteyen bir öğretmen, Rize iliyle ilgili iki ayrı bilgi kartını etkileşimli tahta üzerinden sınıfla paylaşmıştır. Öğrencilerinden bu bilgi kartlarını dikkatlice incelemelerini ve iki kart üzerinden yola çıkarak konuyla ilgili merak uyandıracak sorular sormalarını istemiştir. Aşağıda öğretmenin sınıfla paylaştığı bilgi kartları verilmiştir: Rize İlinde Beşerî Faaliyetlerin Genel Özellikleri Rize ilinde tarımsal faaliyetler içinde özellikle çay tarımı ayrı bir öneme sahiptir. Genellikle eğimli yamaçlarda tarımı yapılan çay bitkisi özellikle yıkanmış, kireçsiz ve asidik topraklara uyum sağla mıştır. Tarım alanları genellikle küçük parçalar ve dağınık hâlde yayılış göstermektedir. Makineli tarım oldukça sınırlıdır. Yaylacılık ve arıcılık, kırsal kesimde hâlâ sürdürülen geleneksel faaliyet lerdir. Son yıllarda bu yaylalara olan ilgi arttığından yayla turizmi ve doğa turizmi il ekonomisinde önem kazanmaya başlamıştır. Akarsular üzerinde çok sayıda hidroelektrik santral bulunmaktadır. Yerleşmeler dağınık yapıdadır; evler yamaçlarda birbirinden uzak noktalarda kurulmuştur. Ulaşım güçlükleri nedeniyle kırsal alanlardaki yerleşmeler arasında erişim süresi uzundur. Ana ulaşım hatları, dar kıyı şeridi ve akarsu vadilerini takip edecek şekilde gelişme göstermiştir. Rize İlinde Yeryüzü Şekillerinin Özellikleri Rize ili, Doğu Karadeniz Dağları’ndan Karadeniz kıyı şeridine kadar uzanan, genel olarak kuzeye doğru akmakta olan derelerin derin vadiler oluşturduğu araziler üzerinde yer almaktadır. Arazisinin büyük kısmı dağlık ve engebelidir. Kıyı ile iç kesimler arasındaki mesafe kısa olup düz sayılabi lecek alanlar dar kıyı şeridine veya vadi tabanlarına sıkışmıştır. Arazide eğim fazladır; yükselti kıyıdan itibaren hızla artar. Tarım toprakları az ve genellikle yamaçlar üzerinde dağınık ve küçük parçalar hâlindedir. Boyları kısa olan akarsular yatak eğimi fazla vadiler içinde hızlı akış göstermek tedir. Öğrencilere verilen bu bilgi kartlarını dikkate alarak Rize’deki yeryüzü şekillerinin beşerî faaliyetler üzerindeki etkisini sorgulayan beş soru yazınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
7. TAM PUAN (10 PUAN) Bu iki bilgi kartına dayalı olarak önerilebilecek aşağıdaki sorular veya benzer 5 soru için en fazla 10 puan verilir. Bu iki bilgi kartına dayalı olarak önerilebilecek bazı sorular şunlardır: • Rize’de tarım alanlarının küçük ve dağınık olmasının temel nedenleri neler olabilir? • Rize’de çay tarımının bu kadar yaygın olmasında yeryüzü şekillerinin nasıl bir etkisi vardır? • İlde makineli tarımın sınırlı kalması doğal çevre koşullarıyla nasıl açıklanabilir? • Rize’de yerleşmelerin birbirinden uzak noktalarda kurulmasının sebebi hangi coğrafi özelliklerle ilişkilendirilebilir? • Yaylacılığın ve arıcılığın günümüzde hâlâ sürdürülüyor olmasında yeryüzü şekillerinin rolü nedir? • Rize’de hidroelektrik santrallerin fazla olmasının nedeni hangi doğal özelliklerle açıklanabilir? • Turizmin özellikle yayla ve doğa turizmi şeklinde gelişmesi, bölgenin hangi fiziki özelliklerinden kaynaklanır? • Rize’de ulaşım süresinin uzun olmasına neden olan doğal koşullar nelerdir? • Rize’deki dağlık yapının ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesi üzerindeki etkisi nasıl değerlendirilebilir? • Rize’de iklim ve yüzey şekilleri birlikte düşünüldüğünde insanların yaşam biçimi üzerinde nasıl bir etkileşim görülmektedir? KISMİ PUAN • Öğrenci 5 sorudan daha az soru yazmışsa yazdığı her uygun soru için (2 puan) verilir. • Soru, yeryüzü şekilleri-beşerî faaliyet ilişkisini doğru şekilde kurguluyorsa (2 puan) verilir. • Soru çok genel, yüzeysel ama konuya dair bir ilişki kuruyorsa (1 puan) verilebilir. • Soru konuyla ilişkilendirilmiş fakat ifade eksikliği veya belirsizlik içeriyorsa (1 puan) verilebilir. SIFIR PUAN • Cevap kısmı boş bırakılmışsa. • Yazılan ifadeler soru formunda değilse. • Soru, Rize’nin yeryüzü şekilleri ve beşerî faaliyet ilişkisiyle ilgili değilse. • Bilgi kartlarıyla bağlantı kurulmamış, tamamen alakasız bir içerikle soru yazılmışsa.