6. Adana’da yaşayan bir öğrenci; yakın çevresindeki yeryüzü şekillerinin tarım, ulaşım ve yerleşme özellikleri üzerindeki etkilerinin neler olabileceğine yönelik çözümleme yapabilmek için topladığı bilgileri aşağıdaki şekilde düzenlemiştir. Yukarıdaki bilgilerden yararlanan öğrencinin Adana’nın yeryüzü şekillerinin tarım, ulaşım ve yerleşme özellikleri üzerindeki etkilerine yönelik hangi çıkarımları yapabileceğini yazınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
6. TAM PUAN (15 PUAN) Tarım: Fiziki haritadan yola çıkarak Adana ilinin orta ve güney kesimlerinde yeryüzü şekillerinin genel olarak düz ve engebesiz olduğu görülür. Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu ve sulu tarıma elverişli delta ovası alüvyal topraklarla kaplıdır. Bu verimli topraklar üzerinde arazi kullanımı haritasından anlaşılacağı üzere yoğun tarımsal faaliyetler yürütülmektedir. Yeryüzü şekilleri bölgenin tarımsal potansiyelini olumlu yönde etkilemiştir. (5 puan) Ulaşım: Bölgenin kuzey kesimleri dağlık ve engebeli arazilerden oluşurken güney kesimleri geniş düzlüklerle kaplıdır. Bu nedenle kuzeydeki dağlık alanlarda ulaşım olanakları sınırlı gelişme gösterirken güneydeki düz alanlarda otoyol, bölünmüş yol ve demir yolu gibi gelişmiş ulaşım ağlarının bulunduğu görülmektedir. Ayrıca yeryüzü şekillerinin engebesiz olması, bu alanda yol yapım maliyetlerini düşürmektedir. (5 puan) Yerleşme: Adana il merkezinin ova yüzeyinde kurulduğu görülmektedir. Yeryüzü şekillerinin engebesiz olması, yerleşmelerin toplu ve bir arada gelişmesinde etkili olmuştur. Ayrıca düz arazilerin ve alüvyal toprakların geniş yer kaplaması, ilin güney kesimlerinde nüfus yoğunluğunun artmasında etkili olmuştur. (5 puan) KISMİ PUAN • Neden-sonuç ilişkisi doğru ancak detayların eksik bırakılması durumunda 3 puan verilir. Örneğin ulaşım faktörüne yönelik çıkarımda bulunurken “Güney kesimlerinde ulaşım gelişmiştir çünkü yer şekilleri düzdür." (Kuzeydeki dağlık alanlardan veya ulaşım maliyetlerinden bahsedilmemiş.) • Sadece mevcut durumun tespit edilmesi ancak bu durumun nedenlerine değinilmemesi durumunda 2 puan verilir. Örneğin; tarım faktörüne yönelik çıkarımda bulunurken "Adana'da yoğun tarımsal faaliyetler yürütülmektedir." (Yeryüzü şekilleri ile neden-sonuç ilişkisi kurulmamış.) • Çok genel ifadeler kullanılarak çıkarım yapılması durumunda 1 puan verilir. Örneğin; yerleşme faktörüyle ilgili "Adana’da nüfus kalabalıktır." SIFIR PUAN Yanlış bilgi verilmesi veya sorunun bağlamı dışına çıkılması durumunda sıfır puan verilir. Örneğin "Adana çok dağlık olduğu için tarım yapılamaz." şeklinde yanlış bilgilerin verilmesi veya sadece iklim özelliklerine değinilerek yeryüzü şekillerine hiç değinilmemesi gibi durumlarda sıfır puan verilir.