8. Amasya, MÖ 6000'lere uzanan köklü tarihiyle birçok medeniyete (Hitit, Frig, Pers, Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı) ev sahipliği yapmış bir şehirdir ve bu durum, Amasya’nın bulunduğu konum açısından stratejik önemini göstermektedir. Şehir, aynı zamanda Osmanlı şehzadelerinin eğitim gördüğü önemli bir merkez olmuştur. Amasya ilinin büyük bölümü, Yeşilırmak Havzası içinde yer alır ve şehir merkezi Yeşilırmak Nehri’nin yakın çevresinde kurulmuştur. Toprak özellikleri açısından değerlendirildiğinde özellikle vadi tabanlarında ve ova düzlüklerinde verimli alüvyal topraklar yaygındır. Bu topraklar, Amasya'nın tarih boyunca tarımsal ve ticari faaliyetler açısından önemli bir role sahip olmasını sağlamıştır. Aşağıda Amasya ili fiziki haritası, arazi örtüsü ve kullanımı haritası ile sıcaklık ve yağış grafiği verilmiştir. Bu bilgilerden yola çıkarak Amasya’da yerleşmelerin yer seçiminde ve gelişiminde hangi coğrafi faktörlerin etkili olduğunu açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
8. TAM PUAN (15 PUAN) Yer Şekilleri, Yükselti ve Eğim Özellikleri: Fiziki haritada görüldüğü üzere yerleşim için sarp ve engebeli dağlık alanlar yerine yükseltinin daha az olduğu alanlar tercih edilmiştir. Ulaşımın kolay sağlandığı, eğimin az olduğu vadi tabanları ve ova düzlükleri, nüfusun ve yerleşmelerin yoğunlaştığı alanlar olmuştur. Su Kaynaklarına Yakınlık: Yerleşmelerin konumlanmasında en belirleyici faktör su olmuştur. Amasya şehir merkezi ve ilçeleri hem içme suyu ihtiyacını karşılamak hem de tarımsal sulama imkanlarından yararlanmak amacıyla Yeşilırmak Nehri ve kollarının geçtiği vadi tabanları boyunca kurulmuştur. İklim Koşulları: Bölgenin iklimi, insan yaşamını zorlaştıracak kadar sert olmayıp tarımsal üretime imkân tanıyan ılıman bir yapıdadır. Sıcaklık ve yağış koşullarının elverişli olması, yerleşmelerin kurulmasında ve gelişmesinde etkilidir. Toprak Verimliliği ve Arazi Kullanımı: Arazi örtüsü ve kullanımı haritasına göre Amasya'daki yerleşmeler (yapay bölgeler) ağırlıklı olarak tarım alanları içinde veya yakınında bulunmaktadır. Bu durum, Yeşilırmak Vadisi'ndeki ve ovalardaki alüvyal, verimli toprakların tarımsal faaliyetlere imkân tanıması ve dolayısıyla bu alanların yerleşme için cazip hâle gelmesiyle açıklanabilir. İnsanlar, geçim kaynaklarına yakın yerlere yerleşme eğilimindedir. Jeopolitik Özellikler ve Tarihî Önem: Şehrin doğal korunaklı yapısı ve geçiş yolları üzerinde bulunması, onu tarih boyunca stratejik bir merkez yapmıştır. Birçok medeniyete ev sahipliği yapması ve Osmanlı şehzadelerinin eğitim merkezi olması, şehrin sadece tarım değil idari ve askeri fonksiyonlarla da gelişmesini sağlamıştır. KISMİ PUAN • Öğrencinin cevabında aşağıdaki her madde kontrol edilir. • Her bir madde doğru, açık ve neden-sonuç ilişkisiyle açıklanmışsa ilgili puan verilir. 1. Yer şekilleri, yükselti ve eğimin yerleşme yerinin seçiminde ve gelişimindeki etkisi açıklanmışsa (4 puan) verilir. • Dağlık ve sarp alanlar yerine vadi tabanlarının ve yakın çevresinin tercih edildiğinin belirtilmesi. • Az eğimli alanlarda ulaşımın kolaylığı ve yerleşme yoğunluğu arasında ilişki kurulması. 2. Su kaynaklarının yerleşme yerinin seçiminde ve gelişimindeki belirleyici etkisi açıklanmışsa (4 puan) verilir. • Yeşilırmak ve kollarının hem içme suyu hem tarımsal sulama için tercih sebebi olduğunun belirtilmesi. • Yerleşmenin nehir boyunca geliştiğinin ifade edilmesi. 3. İklim koşullarının yerleşme yerinin seçimi ve gelişimi üzerindeki rolü doğru açıklanmışsa (2 puan) verilir. • Ilıman iklim koşullarının yaşamı, tarımı ve yerleşmeyi kolaylaştırdığının belirtilmesi. 4. Toprak verimliliği ve arazi kullanımının yerleşme yerinin seçiminde ve gelişimindeki etkisi açıklanmışsa (3 puan) verilir. • Vadi tabanlarındaki alüvyal toprakların tarımsal faaliyetler için uygun koşullar oluşturduğunun belirtilmesi. • Yerleşmelerin verimli alanlar çevresinde toplandığının açıklanması. 5. Tarihî/jeopolitik konumun yerleşme yerinin seçiminde ve gelişimindeki etkisi açıklanmışsa (2 puan) verilir. • Doğal korunaklı yapının, geçiş yolları üzerinde bulunmasının ve tarihî önemin vurgulanması. SIFIR PUAN • Cevap soruyla ilgisiz, yanlış veya tamamen boş bırakılmışsa. • Yerleşme yeri seçiminde etkili olan coğrafi faktörlere dair hiçbir ifade kullanılmamışsa.