3. Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız. “Tuğrul Bey’in karşılaştığı en büyük tehditlerden birisi ele geçirdikleri topraklar üzerinde veya doğrudan Selçuklu tahtında hak iddia eden meliklerin isyanlarıydı. Bunlardan birisi Tuğrul Bey’in anne bir kardeşi İbrahim Yınal tarafından başlatılmış ve giderek tehlikeli hâle gelmişti. İbrahim Yınal, bu iddiası uğrunda iyi mücadele etti ancak istediğine ulaşamadı. Benzer bir isyan girişimi kısa süre sonra Arslan Yabgu’nun oğlu Kutalmış tarafından başlatıldı. Kutalmış’ın sebepleri de Yınal ile paralellik göstermekteydi çünkü devlet gelenekleri benzer hakları ona da sunuyordu. Tuğrul Bey’in ömrü Kutalmış İsyanı’nı bastırmaya yetmedi ancak halefi Alp Arslan, onu mağlup ederek tahtın yeni sahibi olacaktı.” 3.1. Buna göre Selçuklu hanedan üyelerinin devlet yönetimini ele geçirmek amacıyla isyan çıkarmalarının meşru dayanağı nedir? Açıklayınız. 3.2. Buna göre Selçuklu Devleti’nde uygulanan yönetim anlayışı siyasi hayatı nasıl etkilemiştir? Açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
3. 3.1. Selçuklu hanedan üyelerinin iktidarı ele geçirmek amacıyla başlattıkları isyanların meşru dayanağı, İslamiyet öncesi Türk devletlerinde görülen "Devlet hanedan üyelerinin ortak malıdır." şeklindeki veraset anlayışıdır (üleş sistemi). Bu anlayışa göre hanedanın tüm erkek üyeleri devlet yönetiminde hak sahibidir. Söz konusu geleneksel yönetim anlayışı, İslamiyet’in kabulünden sonra kurulan ilk Türk-İslam devletlerinde de devam ettirilmiştir. TAM PUAN (10 PUAN) Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi) Selçuklu hanedan üyelerinin devlet yönetimini ele geçirmek amacıyla isyan çıkarmalarının meşru dayanağını verasetle ilişkilendirip açıklaması durumunda 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (5 PUAN) Bu sorunun kısmi puanı bulunmamaktadır. SIFIR PUAN Öğrencinin cevabında Selçuklu hanedan üyelerinin isyanlarını verasetle ilişkilendirmemesi ya da bağlamın dışında açıklaması ya da herhangi bir cevap vermemesi durumunda sıfır (0) puan verilecektir. 3.2. Selçuklu Devleti’nde uygulanan bu yönetim anlayışı, siyasi hayatı olumsuz etkilemiştir. Hanedanın tüm erkek üyelerinin tahtta hak sahibi olması çok sayıda hükümdar adayının ortaya çıkmasına yol açmış, bu durum ise şiddetli taht mücadelelerine neden olmuştur. Bu mücadeleler sonucunda zaman zaman birden fazla hükümdarın ortaya çıkması, güçlü ve uzun süreli bir merkezî otoritenin kurulmasını engellemiş ve birçok Türk devletinin yıkılmasına zemin hazırlamıştır. TAM PUAN (3+2+3+2=10 PUAN) Öğrenci cevabında, Selçuklu Devleti’nde uygulanan yönetim anlayışı siyasi hayata olan etkilerini (yukarıdaki gibi); I. iç savaş çıkması, II. taht mücadeleleri (Fetret Devri) yaşanması, III. merkezî otoritenin kurulamaması, IV. devletin dağılması şeklinde açıklaması takdirde birincide 3 puan, ikincide 5 puan, üçüncüde 8 puan, dördüncü de ise 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (3+2+3) Öğrencinin; I. iç savaş çıkması, II. taht mücadeleleri (Fetret Devri) yaşanması, III. merkezî otoritenin kurulamaması, IV. devletin dağılması cevaplarından yalnızca birini vermesi durumunda 3 puan, ikisini vermesi durumunda 5 puan, üçünü vermesi durumunda ise 8 puan kabul edilecektir. SIFIR PUAN Öğrencinin cevabında, Selçuklu Devleti’nde uygulanan yönetim anlayışının siyasi hayata olan etkilerini bağlamının dışında açıklaması veya herhangi bir cevap vermemesi durumunda sıfır (0) puan kabul edilecektir.