ÜNİTE 6 · 1. DÖNEM 1. YAZILI · 5. SINIF
Sürtünme Kuvveti
FB.5.2.4
MEB programı: Sürtünme kuvvetinin çeşitli ortamlardaki etkilerine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
Bilge anlatıyor
Önce izle, sonra oku ve hızlı teste geç
🔒 Premium ile izleYerde yuvarladığın top bir süre sonra neden durur? Çünkü birbirine temas eden yüzeyler arasında, harekete zıt yönde etki eden bir kuvvet vardır: sürtünme kuvveti. Sürtünme hareketi zorlaştırır, hareket eden cismi yavaşlatır ve sonunda durdurur.
Sürtünme yüzeyin pürüzlülüğüne bağlıdır: pürüzlü yüzeyde (toprak, halı, zımpara) sürtünme fazla, kaygan yüzeyde (buz, cam, fayans) azdır. Aynı top buzda 50 cm, fayansta 40 cm, toprakta 20 cm gidiyorsa sürtünme sırası toprak > fayans > buz olur: az yol alınan yerde sürtünme çoktur.
Sürtünmeyi dinamometreyle karşılaştırabiliriz: özdeş kutuyu farklı zeminlerde çekeriz. Kutuyu harekete geçirmek için daha büyük kuvvet gereken zeminde sürtünme daha fazladır, yani o zemin daha pürüzlüdür.
Sürtünme yalnızca katılar arasında değildir: suyun uyguladığına su direnci, havanın uyguladığına hava direnci denir. Sivri ve akıcı şekiller direnci azaltır: uçakların, hızlı trenlerin, yarış arabalarının önü sivridir, gemilerin önü “V” şeklindedir; göçmen kuşlar da V şeklinde uçar. Geniş yüzey ise hava direncini artırır: paraşüt bu yüzden yavaş iner.
Sürtünme hem yararlı hem zararlıdır. Yararları: yürüyebilmek, yazı yazıp silebilmek, frenle durabilmek, kibrit yakmak. Zararları: ayakkabı ve lastiklerin aşınması, makinelerin ısınması, menteşenin gıcırdaması. Sürtünmeyi azaltmak için yağlarız, tekerlek takarız; artırmak için karlı yolda lastiğe zincir takar, buzlu yola kum serper, halterci ellerine toz sürer.
📌 YAZILIDA LAZIM
- Sürtünme: temas eden yüzeyler arasında, harekete zıt yönde etki eden kuvvet.
- Pürüzlü yüzey → çok sürtünme · kaygan yüzey → az sürtünme.
- Az yol alınan zeminde sürtünme çok; harekete geçirmek için çok kuvvet gerekiyorsa sürtünme çok.
- Su direnci ve hava direnci de sürtünmedir; sivri şekil azaltır, geniş yüzey (paraşüt) artırır.
- Yararlı: yürümek, fren, yazı yazmak. Zararlı: aşınma, ısınma.
- Azalt: yağlama, tekerlek. Artır: kar zinciri, kum, pürüzlü taban.
SENARYO TABLOSU · MEB ÖDSGM 2026-2027
Bu üniteden hangi senaryoda kaç soru?
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 |
|---|---|---|---|---|
| FB.5.2.4 Sürtünme kuvvetinin çeşitli ortamlardaki etkilerine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme | – | – | – | – |
Hızlı test
Doğru şıkka dokun
HIZLI TEST · 10 SORU · BİLGE’NİN SORULARI (MEB SORUSU DEĞİL)
Konuyu anladın mı? Dokun, hemen gör.
1Sürtünme kuvveti harekete göre hangi yönde etki eder?
Doğru: Zıt yönde
2Hangi yüzeyde sürtünme en azdır?
Doğru: Buz
3Aynı top halıda 15 cm, camda 60 cm gidiyor. Sürtünme nerede fazladır?
Doğru: Halıda
4Hangisi sürtünmeyi AZALTMAK için yapılır?
Doğru: Bisiklet zincirini yağlamak
5Hangisi sürtünmeyi ARTIRMAK için yapılır?
Doğru: Karlı yolda lastiğe zincir takmak
6Hangisi sürtünmenin YARARLI olduğu bir durumdur?
Doğru: Yürüyebilmemiz
7Hızlı trenlerin ön kısmı neden sivridir?
Doğru: Hava direncini azaltmak için
8Paraşütün yavaş inmesini sağlayan nedir?
Doğru: Geniş yüzeyin hava direncini artırması
9Özdeş kutuyu K zemininde 8 N, L zemininde 3 N’luk kuvvet harekete geçiriyor. Hangisi daha pürüzlüdür?
Doğru: K zemini
10Suyun içinde hareket eden cisme etki eden sürtünmeye ne denir?
Doğru: Su direnci
MEB soruları
Önce kâğıda çöz, sonra resmî cevaba bak
MEB SORULARI · 12 SORU · CEVAPLAR MEB CEVAP ANAHTARINDAN
Gerçek yazılı soruları
1Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Cevap anahtarı metni
9. Yürümek, yazı yazmak, yazdıklarımızı silmek, araba ve bisiklet sürmek, araba ve bisikleti durdurmak, yiyeceklerimizi doğramak, ateş yakmak sürtünme kuvvetinin yararlı olduğu örneklerdir. Yazılan örnekler veya yazılanlara benzer doğru örneklerden iki tanesi yazılmalıdır.
2Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
3Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
4Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
5Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
6Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
7Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
8Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
9Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
10Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
11Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
12Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.2.4
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
Kaynaklar
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından; her sorunun altında kaynağı yazar.
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından alındı (her sorunun altında kaynağı var); Bilge’nin anlatımı ve hızlı testi ders kitabı bilgisine dayanır, MEB sorusu değildir. Bu sayfa MEB’e bağlı değildir.