ÜNİTE 2 · 1. DÖNEM 1. YAZILI · 5. SINIF
Gökyüzündeki Komşumuz: Ay
FB.5.1.2 · FB.5.1.3
MEB programı: Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme
Bilge anlatıyor
Önce izle, sonra oku ve hızlı teste geç
🔒 Premium ile izleAy, Dünya’nın tek doğal uydusudur. Kendi ışığı yoktur: Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır, bu yüzden parlak görünür. Ay’da atmosfer yoktur; bu nedenle gökyüzü kapkaradır, ses iletilmez, gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok büyüktür. Sıvı su ve canlı yoktur.
Ay’ın yüzeyinde kraterler (gök taşı çarpmalarıyla oluşan çukurlar), dağlar ve düzlükler vardır. Atmosfer olmadığı için gök taşları yanmadan yüzeye çarpar; rüzgâr ve yağmur olmadığı için de izler silinmez. Ay, Dünya’dan küçüktür.
Ay’ın iki hareketi vardır: kendi ekseni etrafında dönme ve Dünya etrafında dolanma. İkisi de yaklaşık 27 gün sürer, yani süreleri eşittir. Bu yüzden Dünya’dan Ay’ın hep aynı yüzünü görürüz. Ay, Dünya etrafında (kuzeyden bakınca) saat yönünün tersine dolanır ve Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında da dolanır.
Ay’ın Güneş’e bakan yarısı her zaman aydınlıktır. Ay Dünya’nın etrafında dolanırken bu aydınlık yarının bizden görünen kısmı değişir; bu görünümlere Ay’ın evreleri denir. Sıra: Yeni Ay (hiç görünmez) → hilal → İlk Dördün (sağ yarısı aydınlık) → şişkin Ay → Dolunay (tamamı aydınlık) → şişkin Ay → Son Dördün (sol yarısı aydınlık) → hilal → yeniden Yeni Ay.
Bu döngü yaklaşık 29,5 günde (bir ayda) tamamlanır. Dört ana evre arasında yaklaşık bir hafta vardır. Evreleri bir lamba (Güneş), bir top (Ay) ve kendi başımızla (Dünya) model yaparak gösterebiliriz: topu başımızın etrafında döndürdükçe aydınlık kısmın görünen bölümü değişir.
📌 YAZILIDA LAZIM
- Ay, Dünya’nın uydusudur; kendi ışığı yok, Güneş’in ışığını yansıtır.
- Atmosfer yok: gökyüzü siyah, ses yok, sıcaklık farkı büyük; yüzeyde kraterler var.
- Dönme süresi = dolanma süresi (yaklaşık 27 gün) → hep aynı yüzünü görürüz.
- Dünya etrafında saat yönünün tersine dolanır.
- Evreler: Yeni Ay → İlk Dördün → Dolunay → Son Dördün → Yeni Ay (yaklaşık 29,5 gün).
- İlk Dördün’de sağ yarı, Son Dördün’de sol yarı aydınlık görünür.
SENARYO TABLOSU · MEB ÖDSGM 2026-2027
Bu üniteden hangi senaryoda kaç soru?
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 |
|---|---|---|---|---|
| FB.5.1.2 Ay’ın özellikleri, dönme ve dolanma hareketleri ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme | 2 | 2 | 2 | 2 |
| FB.5.1.3 Ay’ın evrelerini temsil eden bilimsel model oluşturabilme | 2 | 3 | 1 | – |
Hızlı test
Doğru şıkka dokun
HIZLI TEST · 10 SORU · BİLGE’NİN SORULARI (MEB SORUSU DEĞİL)
Konuyu anladın mı? Dokun, hemen gör.
1Ay, Dünya’nın nesidir?
Doğru: Uydusu
2Ay neden parlak görünür?
Doğru: Güneş’in ışığını yansıttığı için
3Ay’da gökyüzü neden siyah görünür?
Doğru: Atmosferi olmadığı için
4Ay yüzeyindeki çukurlara ne denir?
Doğru: Krater
5Dünya’dan Ay’ın hep aynı yüzünü görmemizin nedeni nedir?
Doğru: Dönme ve dolanma sürelerinin eşit olması
6Ay, Dünya etrafında hangi yönde dolanır?
Doğru: Saat yönünün tersine
7Ay’ın hiç görünmediği evre hangisidir?
Doğru: Yeni Ay
8Ay’ın tamamının aydınlık göründüğü evre hangisidir?
Doğru: Dolunay
9Yeni Ay’dan sonra gelen ana evre hangisidir?
Doğru: İlk Dördün
10Ay’ın evreleri yaklaşık ne kadar sürede tamamlanır?
Doğru: 29,5 günde
MEB soruları
Önce kâğıda çöz, sonra resmî cevaba bak
MEB SORULARI · 24 SORU · CEVAPLAR MEB CEVAP ANAHTARINDAN
Gerçek yazılı soruları
1Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Cevap anahtarı metni
3. Tam Puan (8 Puan) 3. a) Krater cevabı tam puan (4 puan). 3. b) • Ay’ın atmosferinin olmaması. • Ay’ın atmosferinin yok denecek kazar az olması. Yukarıda verilen ifadelerden biri ve bu ifadelere yakın cevaplar doğru kabul edilerek tam puan verilecektir (4 puan). Kısmi Puan 3. a) Yazım yanlışlarında kısmi puan kullanılır. (3 Puan) Sıfır Puan Cevap yazılmadığında veya yukarıdaki ifadeleri çağrıştırmayan ifadeler yazıldığında sıfır puan.
2Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Cevap anahtarı metni
7. Tam Puan (12 Puan) 7. a) Tablodaki dönme / dolanma yönü sütununda her kutuya saat yönünün tersi veya batıdan doğuya ifadelerinden biri yazılmışsa tam puan (6 puan). Dönme / dolanma gerçekleşme süresi sütununda yukarıdan aşağıya sırasıyla; • Ay’ın kendi etrafında dönmesi: 27,3 gün. • Ay’ın Dünya’nın etrafında dolanması: 27,3 gün. • Ay’ın Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında dolanması: 365 gün 6 saat veya 1 yıl. cevapları yazılırsa tam puan (6 puan). Kısmi Puan Dönme dolanma yönleri ile ilgili tabloda kutucukların tamamı doldurulmamış ise kısmi puanlama yapılacaktır. Doğru yazılan her kutucuğa 2 puan verilecektir. Dönme dolanma gerçekleşme süresi ile ilgili tabloda kutucukların tamamı doldurulmamış ise kısmi puanlama yapılacaktır. Doğru yazılan her kutucuğa 2 puan verilecektir. Sıfır Puan Cevap yazılmadığında veya yanlış ifadeler yazıldığında puan alınamaz.
3Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Cevap anahtarı metni
2. • Ay’ın kendi etrafında dönmesi • Ay’ın Dünya’nın etrafında dolanması • İki hareket de yaklaşık aynı sürede tamamlandığı için Dünya’dan bakıldığında Ay’ın hep FEN BİLİMLERİ aynı yüzü görülür. Hareketler ve açıklama birlikte ifade edilmelidir.
4Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.3
Cevap anahtarı metni
6. Tam Puan (8 Puan) 2,3,4,1 sıralaması tam puan (8 puan). FEN BİLİMLERİ Kısmi Puan Son dördün (2 numara) evresi ile başlayıp devamında yanlış yapılan sıralamalara kısmi puanlama (2 puan). Sıfır Puan Son dördün evresi ile başlamayan sıralamalarda sıfır puan (0 puan).
5Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.3
Cevap anahtarı metni
8. Tam Puan (12 Puan) Şekiller doğru çizildiğinde veya evrelerin isimleri doğru yazıldığında tam puan (12 puan). Kısmi Puan Şekillerin bazıları doğru çizildiğinde, evre isimlerinin bazıları doğru yazıldığında kısmi puanlama yapılacaktır. Her doğru çizim veya ifade için 4 puan verilecektir. Sıfır Puan Boş bırakıldığında, çizim yapılmadığında veya ifade yazılmadığında sıfır puan (0 puan).
6Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.3
Cevap anahtarı metni
5. a) • Görsel 1: Son dördün • Görsel 2: İlk dördün b) “İki”, “2”, “Yaklaşık iki hafta”, “İki hafta”, “Yaklaşık 14 gün”, “14 gün”
7Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
8Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
9Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
10Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
11Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
12Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
13Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
14Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
15Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
16Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
17Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
18Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
19Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
20Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
21Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
22Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: D
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: D
23Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
24Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. FB.5.1.2
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
Kaynaklar
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından; her sorunun altında kaynağı yazar.
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından alındı (her sorunun altında kaynağı var); Bilge’nin anlatımı ve hızlı testi ders kitabı bilgisine dayanır, MEB sorusu değildir. Bu sayfa MEB’e bağlı değildir.