Fiilimsiler

Fiilimsiler (eylemsiler), fiil kök ya da gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen sözcüklerdir. Fiil anlamını korurlar ama fiil gibi kip ve şahıs ekiyle çekimlenmezler; cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılırlar. Olumsuzları yapılabilir: okumak → okumamak, gelen → gelmeyen. Fiilimsiler üçe ayrılır: isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil.

İsim-fiil (ad-eylem) -ma/-me, -mak/-mek, -ış/-iş/-uş/-üş ekleriyle yapılır ve cümlede isim gibi kullanılır: "Yüzmek sağlığa yararlıdır.", "Babamın gelişi hepimizi sevindirdi.", "Kitap okumayı severim." Dikkat: "Bunu yapma!" cümlesindeki -ma olumsuzluk ekidir, fiilimsi değildir.

Sıfat-fiil (ortaç) -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er/-ır, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş ekleriyle yapılır ve çoğunlukla bir ismi niteler: "Koşan çocuk", "okuduğum kitap", "gelecek hafta". Nitelediği isim düşerse sıfat-fiil adlaşır: "Gelenler salona geçti."

Zarf-fiil (bağ-eylem) fiili zaman ya da durum yönünden niteler: -arak/-erek, -ıp/-ip, -madan/-meden, -ınca/-ince, -dıkça/-dikçe, -alı/-eli, -ken, -casına/-cesine, -r…-maz, ikilemeler (koşa koşa): "Eve gelince ödevini yaptı.", "Gülerek içeri girdi.", "Gülümseye gülümseye anlattı."

Fiilimsi eki aldığı hâlde bir varlığın ya da kavramın kalıcı adı olmuş sözcükler (dondurma, çakmak, yemek, gelecek, dolma) fiilimsi sayılmaz: "Dondurma aldım." Ama "Su dondurma deneyi yaptık." cümlesinde "dondurma" isim-fiildir; karar cümleye bakılarak verilir.