5.1. Aşağıda metal nanoparçacıkların sucul ekosistem üzerindeki etkileri ile oluşturulan kanıt kartları verilmiştir. 1700’lü yıllarda ağırlıklı olarak Ca ve Fe metalleri kullanılmaktaydı. Nanoteknolojik Kanıt Kartı I uygulamalar ile metal nanoparçacıkların çeşitliliği artmıştır. Atık su kontrolleri sonrasında çeşitli yöntemlerle metal giderimi yapılabilir. Pirinayla Kanıt Kartı II sudan ağır metal temizliği yöntemi Fe2O3 ve ZnO gibi suda biriktiğinde ekosistem için risk oluşturan metal nanoparçacıklar için kullanılır. Klebsiella bakterisi kullanılarak sucul sistemde %85 verimli Hg ağır metalinin temizliği Kanıt Kartı III yapılabilmektedir. 1950’lerde deniz ürünlerini avlama yasağına konu olan bu metal, insan ve hayvan sağlığını olumsuz etkiler. Toprak ve sudaki ağır metal ve nanoparçacıkları uzaklaştırmak için çeşitli Bitkisel Ekstraksiyon Kanıt Kartı IV bitkiler kullanılabilir. Bitki ölümüne sebep olabilen ancak toprak yapısını bozmayan bir yöntemdir. Buna göre metal nanoparçacıkların sucul ekosistem üzerindeki etkileri ile ilgili aşağıdaki soruları “Evet” ya da “Hayır” olarak cevaplayınız. “Hayır” cevabı verdiğiniz soruların doğrusunu gerekçesi ile yazınız. 1. Cıva besin zinciri yoluyla farklı canlıların metabolizmasında birikebilir mi? 2. Ağır metallerden yalnız cıva mı sucul ekosistemde kirlilik oluşturur? 3. Nanoteknolojik uygulamalar ile artan metal nanoparçacık çeşidi, sucul ekosistemde birikme olasılığını artırır mı? 4. Ekosistemde sürdürülebilirliği sağlamak için metal nanoparçacık giderim yöntemlerini uygulamak, atık suları kontrol altına almaktan daha öncelikli midir? 5.2. Aşağıda Cd ve Cu metal nanoparçacıkların özelliklerini göstermek için hazırlanan kanıt kartları verilmiştir. Kanıt kartları tablo, grafik, görsel vb. bilgiler içermektedir. Kanıt Kartı I 1800 2000 Endüstride kullanılan bazı metaller Endüstri Cd Cu Kâğıt endüstrisi - + Petrokimya + - Kanıt Kartı II Klor-alkali üretimi + - Gübre sanayisi + + Demir-çelik sanayisi + + Enerji üretimi (termik) + + Ağır Metal, Alaşım ve Toksik Etkisi Nanoparçacık Deniz canlılarının organlarında işlevsel bozukluklara yol açar. Kadminyum (Cd) İnsanlarda kansere ve mutasyona sebep olur. Akciğerleri ve Kanıt Kartı III kandaki kalsiyum dengesini etkiler. Balıkların solungaçlarına ve karaciğerine zarar verir. Bitki Bakır (Cu) fizyolojisini ve protein sentezini bozar. İnsanlarda karaciğer hasarına, mide ve bağırsak sorunlarına yol açabilir. Madde Cd Cu Kanıt Kartı IV Etkileri Son derece zehirli Nispeten daha az zehirli Ağır Metallerin Sudan Su Mercimekleriyle Temizlenmesi 10 Cd 8 Cu Derişim (mg/L) 6 Kanıt Kartı V 4 2 Zaman (sa.) 0 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Buna göre aşağıda verilen ifadelerin gerekçelerini “çünkü” kelimesinden sonraki boşluklara birer cümle ile yazınız. 1. 1800’lü yıllarda Cu-Cd alaşımları hazırlanamamıştır. Çünkü ………………………………………………………………….....................................................……… 2. Kadmiyumun endüstriyel kullanım alanı bakırdan fazladır. Çünkü ………………………………………………………………….....................................................……… 3. Bakırın zarar verdiği canlı yelpazesi daha geniştir. Çünkü ………………………………………………………………….....................................................……… 4. Cu ve Cd maddelerinin farklı etkileri vardır. Çünkü ………………………………………………………………….....................................................……… 5. Su mercimekleri ile temizlenmesinde verilen Cd ve Cu miktarlarına göre Cu giderimi daha kısa sürede olmuştur. Çünkü ………………………………………………………………….....................................................………
MEB’in resmi çözümünü göster
5.1. TAM PUAN (10 PUAN) 1. Evet. 2. Hayır. III. kanıt kartında cıvadan bahsedilmekte iken II. kanıt kartında Fe2O3 ve ZnO metal nanoparçacıklarında ekosistem için risk oluşturduğu belirtilmiştir. 3. Evet. 4. Hayır. II. kanıt kartına göre önce atık su kontrolü yapılıp sonrasında suda bulunan ağır metaller çeşitli yöntemlerle giderilmelidir. KISMI PUAN (1/1/1/1/3/3 PUAN) Evet/Hayır doğru cevaplamada her doğru cevap birer puandır. Cevaplara yazılan her doğru açıklama üçer puandır. 1. Evet. (1 puan) 2. Hayır, (1 puan) III. kanıt kartında cıvadan bahsedilmekte iken II. kanıt kartında Fe2O3 ve ZnO metal nanoparçacıklarında ekosistem için risk oluşturduğu belirtilmiştir. (3 puan) 3. Evet. (1 puan) 4. Hayır, (1 puan) II. kanıt kartına göre önce atık su kontrolü yapılıp sonrasında suda bulunan ağır metaller çeşitli yöntemlerle giderilmelidir. (3 puan) SIFIR PUAN Yetersiz, yanlış, belirsiz cevaplar veya sorunun boş bırakılması sıfır puandır. 5.2. TAM PUAN (10 PUAN) 1. 1800'lü yıllarda Cu-Cd alaşımları hazırlanamamıştır. Çünkü bakırın bilindiği 1800'lü yıllarda Cd henüz kullanılmadığından bu iki metali karıştırmak mümkün olmamıştır. 2. Kadmiyumun endüstriyel kullanım alanı bakırdan fazladır. Çünkü kadminyum 5 farklı endüstri alanında kullanılmakta iken bakır 4 endüstri alanında kullanılmaktadır. 3. Bakırın zarar verdiği canlı yelpazesi daha geniştir. Çünkü Cd, deniz canlıları ve insanlara zarar verirken, Cu ek olarak bitki fizyolojisini de bozar. 4. Cu ve Cd maddelerinin farklı etkileri vardır. Çünkü Cd, son derece zehirliyken Cu nispeten daha az zehirlidir. 5. Su mercimekleri ile temizlenmesinde verilen Cd ve Cu miktarlarına göre Cu giderimi daha kısa sürede olmuştur. Çünkü 100 saatten önce Cu miktarı sıfırlanmış iken Cd miktarının sıfırlanması 100 saatten sonra olmuştur. KISMI PUAN (2/2/2/2/2 PUAN) Her doğru yargı 2 puandır. 1. 1800'lü yıllarda Cu-Cd alaşımları hazırlanamamıştır. Çünkü bakırın bilindiği 1800'lü yıllarda Cd henüz kullanılmadığından bu iki metali karıştırmak mümkün olmamıştır. (2 puan) 2. Kadmiyumun endüstriyel kullanım alanı bakırdan fazladır. Çünkü kadminyum 5 farklı endüstri alanında kullanılmakta iken bakır 4 endüstri alanında kullanılmaktadır. (2 puan) 3. Bakırın zarar verdiği canlı yelpazesi daha geniştir. Çünkü Cd, deniz canlıları ve insanlara zarar verirken, Cu ek olarak bitki fizyolojisini de bozar. (2 puan) 4. Cu ve Cd maddelerinin farklı etkileri vardır. Çünkü Cd, son derece zehirliyken Cu nispeten daha az zehirlidir. (2 puan) 5. Su mercimekleri ile temizlenmesinde verilen Cd ve Cu miktarlarına göre Cu giderimi daha kısa sürede olmuştur. Çünkü 100 saatten önce Cu miktarı sıfırlanmış iken Cd miktarının sıfırlanması 100 saatten sonra olmuştur. (2 puan) SIFIR PUAN Yetersiz, yanlış, belirsiz cevaplar veya sorunun boş bırakılması sıfır puandır.