4. Biyoloji öğretmeni, suyun canlılar için önemini kavratmak amacıyla okul yakınındaki göle gezi düzenleyerek öğrencilerinden gözlem yapmalarını ister. Çeşitli böceklerin su yüzeyinde batmadan durabilmesi ve yürüyebilmesi öğrencilerin dikkatini çeker. Öğretmen, öğrencilerinden soğuk havalarda su yüzeyinin buzla kaplanmasına rağmen balıkların neden donmadığını düşünmelerini ister. Bir öğrenci, gözlemlediği canlıların neden suya batmadığını ve göl yüzeyinin donmasından balıkların neden etkilenmediğini merak edip araştırır. Suyun özellikleri ve önemiyle ilgili çalışmaları inceler ve aşağıdaki bilgilere ulaşır: • Bazı böcekler örneğin su örümceği, su yüzeyinde batmadan yürüyebilir. • Su, moleküllerin birbirleriyle etkileşimi sonucu oluşan kuvvetin etkisiyle yüzeyinde görünmez bir film varmış gibi davranır. • Su +4°C'de en yüksek yoğunluğa sahiptir. • Düşük sıcaklıklarda katılaşan suyun yoğunluğu sıvı hâlden daha düşüktür. Gözlem sürecini ve ulaşılan bilgileri göz önünde bulundurarak aşağıdaki soruları cevaplayınız. 4.1. Bazı böceklerin su yüzeyinde batmadan durabilmesi veya yürüyebilmesi suyun hangi özelliği ile ilgilidir? Açıklayınız. 4.2. Soğuk havalarda su yüzeyi buzla kaplanmasına rağmen su canlıları yaşamlarını sürdürebilmektedir. Bu durum suyun hangi özelliği ile açıklanabilir?
MEB’in resmi çözümünü göster
4. TAM PUAN (20 PUAN) 4.1. (10 PUAN) Bazı böceklerin su yüzeyinde batmadan durabilmesini kohezyona bağlı olarak ortaya çıkan yüzey gerilimi ile açıklar. Böceğin su yüzeyinde kalmasını adezyon özelliği ile ilişkilendirir. • Su örümceklerinin su yüzeyinde batmadan yürüyebilmesinin temel nedeni, suyun yüzey gerilimidir. Su molekülleri arasındaki yüksek kohezyon kuvveti, suyun yüzeyinde görünmez bir film tabakasının oluşmasına neden olur. Bu etki, yüzey gerilimi olarak adlandırılır. • Bazı küçük canlıların su yüzeyinde batmadan yürüyebilmesinin nedeni, su molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetinin böceğin ayağı ile su arasında oluşan adezyon kuvvetinden büyük olmasıdır. 4.2. (10 PUAN) Soğuk havalarda canlıların yaşamlarını devam ettirebilmelerinde etkili olan suya ait özellikleri belirterek açıklar. • Su, yüksek özgül ısı kapasitesine sahiptir, yani sıcaklık değişimlerine karşı dirençlidir. Bu özellik, canlıları ani sıcaklık değişimlerine karşı korur. • Düşük sıcaklıklarda katılaşan suyun yoğunluğu sıvı hâlden daha düşük olduğu için soğuk havalarda su yüzeyi buzla kaplanır. Bu durum su altındaki ekosistemleri soğuk havanın etkisinden korur. • Buz, suyun üzerinde bir tabaka oluşturduğunda, altındaki suyun daha fazla soğumasını engeller. Bu yalıtım, suyun derinliklerindeki sıcaklığın canlıların yaşamasına uygun seviyede kalmasını sağlar. KISMİ PUAN Yüzey gerilimini belirtir ancak açıklamasını yapmaz. Kohezyondan bahseder ancak yüzey gerilimi ile ilişkisini kurmaz. Yüzey gerilimini belirtir ancak kohezyon ve adhezyonla ilişkisini kurarak açıklama yapmaz. Soğuk havalarda canlıların yaşamlarını devam ettirebilmelerinde etkili özelliklerin yalnızca birini açıklayabilir. Su, yüksek özgül ısı kapasitesine sahiptir. SIFIR PUAN Cevap yok veya tamamen yanlış bilgiler içermektedir.