4. Aşağıdaki görselde yeryüzünün şekillenmesi sürecinde etkili olan kuvvetlere bağlı olarak meydana gelen bazı yeryüzü şekilleri gösterilmiştir. Görselde numaralandırılarak verilmiş yeryüzü şekillerinin isimlerini yazınız. Her bir yeryüzü şeklinin oluşumunda etkili olan aşınım ve birikim süreçlerini açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
4. TAM PUAN (12 PUAN) 1 numaralı yeryüzü şekli akarsu aşındırmasıyla ortaya çıkan ve plato olarak adlandırılan yeryüzü şeklidir. Akarsuların derin vadiler açarak parçaladığı, çevresine göre yüksek, düzlük ya da hafif engebeli alanlardır. (3 puan) 2 numaralı yeryüzü şekli delta olarak adlandırılmakta ve akarsuların taşıdığı malzemeleri biriktirmesi sürecine bağlı olarak oluşmaktadır. Bu görselde akarsuların taşıdıkları alüvyonları denize döküldüğü yerde biriktirmesiyle oluşturduğu düzlükler şeklinde görülmektedir. Kıyıda biriktirmeye bağlı bir oluşum gerçekleştiğinden dolayı kıyı derinliğinin az olduğu ve biriktirmeyi önleyecek düzeyde bir akıntı veya gelgit hareketinin olmadığı yerlerde oluşur. (3 puan) 3 numaralı yeryüzü şekli kıyı okudur. Kıyının biraz açığında dalgaların biriktirdiği kumların yığılması ve su yüzüne kadar çıkmasıyla oluşan kum setinin bir ucunun karaya bağlı olduğu yeryüzü şekline bu ad verilmektedir. (3 puan) 4 numaralı yer şekli falez (yalıyar) olarak adlandırılmaktadır. Dalga ve akıntıların kıyılara çarpmasıyla kıyılarda aşındırma meydana gelir. Bu sürecin etkili olduğu kıyılarda oluşan aşınım şekillerinden biri olan bu yeryüzü şekli kıyının aşınması ve zamanla gerilemesiyle diklikler şeklinde gelişmektedir. (3 puan) KISMİ PUAN • Yeryüzü şeklinin isminin doğru olarak yazılması ancak bu yeryüzü şeklinin oluşumunun tam olarak açıklanamaması durumunda 2 puan verilir. Örneğin 4 numaralı yeryüzü şekli falezdir, kıyıda oluşur. (Nasıl oluştuğu – oluşumunda etken kuvvet aşınma/dalga ve akıntı eksik bırakılmış veya değinilmemiş.). • Yeryüzü şeklinin isminin yanlış yazılması ancak oluşumunun doğru olarak açıklanması durumunda 2 puan verilir. Örneğin 2 numaralı yeryüzü şekli akarsuyun denize döküldüğü yerde taşıdığı malzemeleri biriktirmesiyle oluşmuş topraklardır (Yeryüzü şeklinin ismi delta olarak yazılmamış ancak oluşumu doğru açıklanmış.). • Sadece yeryüzü şeklinin ismi yazılmış hiçbir açıklama yapılmamışsa 1 puan verilir. SIFIR PUAN: • Cevap kısmı boş bırakılmışsa. • Yeryüzü şeklinin ismi yanlış yazılmış ve açıklama da o yeryüzü şekline göre yanlış kurgulanmışsa. (Örneğin 2 numaralı yeryüzü şeklinin haliç olduğunun yazılması ve haliç şeklinin açıklanması gibi tamamen yanlış bilgi olması durumunda). • Yeryüzü şeklinin oluşumunda etken kuvvetleri karıştırmışsa (Örneğin falez rüzgârların aşındırması sürecine bağlı olarak oluşmuş yeryüzü şeklidir.).