6. Selçuklu Devleti’nde ev, bahçe ve ağıl gibi emlak özel mülkiyete dâhilken tarım arazileri, ormanlar, otlak ve yaylaklar devlet mülkiyetinde kabul edilmekteydi. Devlete ait araziler, ikta sistemi aracılığıyla hanedan mensupları ile yüksek rütbeli devlet görevlilerine tahsis edilmekte, ikta sahipleri ise bu tahsisin karşılığında devlete vergi yükümlülüğü taşımaktaydı. Tüccarlar, Selçuklu toplumunda yüksek bir sosyal itibara sahip olup dokunulmazlık statüsüne sahiptiler. Ticaret yolları ve kervanlar güvence altına alınmış; yolculuk esnasında meydana gelen saldırı ve zararlar neticesinde tüccarların kayıpları devlet tarafından tazmin edilmekteydi. Bununla birlikte tüccarlardan, kervan sahiplerinden, konargöçerlerden, ikta sahiplerinden ve tâbi devletlerden alınan düzenli vergiler, Selçuklu ekonomisinin kurumsallaşmasına ve istikrarlı bir yapıya kavuşmasına önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Selçuklu Devleti’nin ekonomik hayatı düzenlerken toprak yönetimi, ticaret ve vergi sistemi konularında benimsediği anlayışı metne dayanarak açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
6. Selçuklular, merkeziyetçi bir anlayışla tarım arazileri ile otlakları devlet mülkiyetinde tutmuş ve bu arazileri ikta sistemiyle denetim altında bulundurmuştur. Böylece taşrada büyük arazi sahiplerinin ortaya çıkması önlenmiştir. Ticaret desteklenmiş, tüccarların malları günümüzdeki sigorta sistemine benzer bir yöntemle güvence altına alınmıştır. Vergi disiplini sayesinde devletin gelirleri artmış, ekonomik düzen kurumsallaşmış ve güçlü bir yapıya kavuşmuştur. TAM PUAN (4+3+4=10 PUAN) Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. toprak yönetimini merkezin kontrolünde ikta sistemi vasıtasıyla değerlendirmesi, II. ticaret faaliyetlerini sigorta (güvenlik) veya teşvik politikaları açısından değerlendirmesi III. düzenli bir vergi düzenin kurulmasını devlet gelirlerinin arttırılması ya da ekonomik düzenin sağlanması ile ilişkilendirmesi durumunda birincide 4 puan, ikincide 7 puan, üçüncüde ise 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (4+3) Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. toprak yönetimini merkezin kontrolünde ikta sistemi vasıtasıyla değerlendirmesi, II. ticaret faaliyetlerini sigorta (güvenlik) veya teşvik politikaları açısından değerlendirmesi III. düzenli bir vergi düzenin kurulmasını devlet gelirlerinin arttırılması ya da ekonomik düzenin sağlanması ile ilişkilendirmesi durumunda ilk madde 4 puan, diğer maddelerin her biri 3 puan kabul edilecektir. Ayrıca, öğrencinin Göktürk ve Büyük Selçuklu Devletlerinin askerî ihtiyaçlarını finanse etmek için kullandıkları ekonomik kaynakları bağlamına uygun ancak eksik biçimde açıklaması durumunda, her bir maddeden 1 puan silinecektir. SIFIR PUAN Öğrencinin cevabında toprak yönetimiyle merkeziyetçi idare (ikta sistemi) arasında ilişki kurmaması, ticaret faaliyetleriyle sigorta veya teşvik politikaları arasında ilişki kurmaması, vergi düzeni ile hazine/devlet gelirleri veya kurumsallaşma arasında ilişki kurmaması veya herhangi bir cevap vermemesi durumunda sıfır (0) puan kabul edilecektir.