1. “Mevalî (Arap olmayan Müslümanlar) İslâmiyet’i kabul etmekle hukuken Müslüman Araplarla eşit hâle geliyordu. Hz. Peygamber, hür Arap Müslümanlarla daha önce köle olan azatlı Müslümanlar arasında bir ayrım gözetmemiş, bu uygulama Dört Halife Dönemi’nde de aynen sürdürülmüştür. Ancak zamanla Araplar kendilerini diğer Müslüman milletlerden üstün görmeye başladılar. İktidarda bulunan Emevî yöneticilerinin çoğunun Müslümanların eşitliği ilkesini bir yana bırakarak mevali ile Araplar arasında ayrım yaptığı, mevaliye Kur’an ve sünnette yeri olmayan bazı vergiler yüklediği ve fetihlere katıldıkları hâlde bazı bölgelerde onları askerî maaş divanına kaydetmediği bilinmektedir.” Emevi Devleti’nin mevaliye yönelik bu politikalarının etkileri hakkında ne söylenebilir? Açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Emevîler, mevaliyi Araplardan aşağı görerek İslam'ın eşitlik ilkesine aykırı davrandılar.
2. Mevaliye fazladan vergiler yüklenmesi ve askerî maaş verilmemesi, Arap olmayan Müslümanlarda hoşnutsuzluk ve tepki doğurdu.
3. Bu tepki, mevalinin Emevî karşıtı hareketlere, özellikle Abbasî ihtilaline destek vermesine yol açtı.
4. Ayrıca İslamiyet'in Arap olmayan topluluklar arasında yayılması yavaşladı ve Müslümanlar arasında birlik zayıfladı.
Cevap: Emevîlerin Arap milliyetçiliğine dayanan bu politikaları mevalinin tepkisini çekmiş, iç karışıklıklara ve isyanlara neden olmuştur. İslam birliğini zayıflatmış, İslamiyet'in yayılmasını yavaşlatmış ve sonunda Emevî Devleti'nin yıkılıp yerine Abbasîlerin gelmesinde etkili olmuştur. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Emevîlerin yıkılış nedenleri arasında mevaliye yönelik ayrımcılık en önemli unsurlardan biridir.