3. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi, İngiliz tüccarlar tarafından 1600’de kuruldu. İngiliz kralının da desteklediği bu şirketin amacı Portekiz ve İspanya’nın tekelinde bulunan Uzak Doğu ve Hindistan baharat ticaretinden pay almaktı. Bu şirket aynı zamanda askerî güce de sahip olup Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Japonya’ya seferler düzenlemiştir. Zamanla dünyanın en büyük ticaret organizasyonlarından biri olan bu şirket, İngiliz sömürgeciliğinin Asya’daki temsilcisi hâline gelmiştir. Hollanda Doğu Hindistan Şirketi ise 1602’de kuruldu. Bu şirkete Hollanda hükûmeti tarafından Ümit Burnu ile Macellan Boğazı arasında kalan bölgede ticaret yapma hakkı tanındı. Şirket; askerî amaçlı birlikler bulundurmak, gerektiğinde Hollanda adına savaş açmak, kaleler inşa etmek ve Asya’daki mahallî hükümdarlarla antlaşmalar imzalamak gibi bağımsız bir devletin sahip olduğu yetkilerle donatılmıştı. Bu metinde sözü edilen şirketlerin dünya ticaretinde ve sömürgecilikte İngiltere ve Hollanda’ya ne gibi avantajlar sağladığını açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. İngiliz şirketi kral desteğiyle Portekiz ve İspanya'nın baharat ticareti tekelini kırmayı amaçlamış, askerî güce de sahip olmuştur.
2. Hollanda şirketine geniş bir bölgede ticaret tekeli ile savaş açma, kale yapma, antlaşma imzalama gibi devlet yetkileri verilmiştir.
3. Bu yetkiler, şirketleri hem ticaret kuruluşu hem de sömürge yönetimi aracı hâline getirmiştir.
Cevap: Bu şirketler sayesinde İngiltere ve Hollanda; Portekiz ve İspanya'nın Doğu ticaretindeki tekelini kırarak baharat ticaretinden büyük pay aldı, ham madde kaynaklarına ve pazarlara ulaştı, büyük sermaye birikimi sağladı. Askerî güç ve devlet benzeri yetkiler sayesinde Asya'da üsler, kaleler ve sömürgeler kurarak sömürgeciliği yaydılar; devlet doğrudan masraf yapmadan geniş bölgeleri denetim altına aldı. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Hem ticari (tekel, kazanç) hem de sömürgecilik (askerî güç, toprak) avantajlarını ayrı ayrı yaz.