1. Zitvatorok Antlaşması (1606) ile Osmanlılar, Macaristan’da durumunu korumuş hatta Eğri ve Kanije adlarında iki yeni beylerbeylik oluşturmuştur. Fakat Osmanlılar; eski Macaristan Krallığı’ndan, Habsburglarda kalan yerler üzerindeki iddialarından ve bunun için ödenen yıllık 30 bin altın vergiden vazgeçmiştir. Bu durum Osmanlılar için Habsburglar karşısında açık bir gerilemeyi ifade etmiştir. Osmanlı padişahının, rakibini “Caesar” ünvanıyla kendisiyle eşit bir hükümdar olarak tanıması ve antlaşmayı yirmi yıl için imzalaması, Osmanlı Devleti’nin artık Kanuni Sultan Süleyman Dönemi’ndeki büyük iddialarından vazgeçtiğini göstermiştir. Uzun savaş yılları Osmanlı Devleti’nin Habsburglar karşısında askerî zaaflarını ortaya çıkarmıştır. Yeni harp teknolojisini kullanan Avusturya askeri karşısında eski usul ile savaşan tımarlı sipahilerin yetersizliği ortaya çıkmıştır. Buna göre Osmanlı Devleti’nin siyasi, ekonomik ve askerî alanda yaşamaya başladığı gerileme durumunun diğer Avrupalı devletler tarafından nasıl değerlendirildiği söylenebilir? Açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metindeki ipuçlarını bul: Osmanlı 30 bin altın vergiden vazgeçmiş, Habsburg hükümdarını "Caesar" unvanıyla kendine eşit saymış, antlaşmayı süreli (20 yıl) imzalamıştır.
2. Bunlar Osmanlı'nın siyasi üstünlüğünü ve vergi gelirini kaybettiğini, Kanuni dönemindeki büyük iddialardan geri adım attığını gösterir.
3. Uzun savaşlar, eski usul savaşan tımarlı sipahinin yeni silah teknolojisi karşısında yetersiz kaldığını ortaya koymuştur.
4. Avrupalı devletler bu gelişmeleri izleyerek Osmanlı'yı artık yenilmez bir güç olarak görmemeye başlamıştır.
Cevap: Avrupalı devletler, Zitvatorok ile Osmanlı'nın siyasi üstünlüğünü yitirdiğini, ekonomik kayba uğradığını ve askerî açıdan Avrupa'nın gerisinde kaldığını fark etmiştir. Bu nedenle Osmanlı'yı yenilmez bir güç olarak görmekten vazgeçmiş, ona eşit (hatta zayıflayan) bir rakip gözüyle bakmaya, kendi çıkarları için ondan toprak ve ayrıcalık koparmaya yönelmişlerdir. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Cevabında siyasi, ekonomik ve askerî alanların üçüne de değinmeyi unutma.