5. Didem çevresindeki bazı canlılarda belirli aralıklarla gözlemlediği özellikleri aşağıdaki gibi not almıştır. • Elma ağaçları sonbaharda yaprak döktü. • Küstüm otuna dokunduğumda yapraklarını kapattı. • Kurak ortama dayanıklı kaktüslerin yaprakları diken şeklinde. • Aynı kafeste yaşayan dişi ve erkek muhabbet kuşlarından dişi olanı yumurtlayarak kuluçkaya yattı ve bir süre sonra yumurtalardan yavrular çıktı. Buna göre Didem’in not ettiği her bir gözlemin canlıların hangi ortak özellikleri ile ilişkili olduğunu yazınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Elma ağaçlarının sonbaharda yaprak dökmesi, mevsim değişikliği (sıcaklık, gün uzunluğu) gibi çevresel değişimlere verilen bir tepkidir; kışın su kaybını azaltarak iç dengeyi korumaya yardımcı olur.
2. Küstüm otunun dokunulunca yapraklarını kapatması, dokunma uyarısına anında verilen bir tepkidir.
3. Kaktüs yapraklarının diken şeklinde olması, kurak ortamda su kaybını azaltan kalıtsal bir uyumdur.
4. Muhabbet kuşunun yumurtlaması ve yavruların çıkması, neslin devamını sağlayan üremedir.
Cevap: Elma ağacı: Çevresel (mevsimsel) değişimlere tepki verme / homeostazi. Küstüm otu: Uyarılara tepki verme. Kaktüs: Adaptasyon (çevreye uyum). Muhabbet kuşu: Üreme (yavruların büyüyüp gelişmesi). Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Adaptasyon kalıtsaldır ve nesiller boyu oluşur (kaktüs dikeni); anlık tepki ise uyarıya verilen cevaptır (küstüm otu), bunları karıştırma.