3. Osmanlı Ortodokslarını himaye etmek isteyen Rusya, XIX. yüzyılda Kudüs ve çevresindeki kutsal yerler için Osmanlı Devleti’nden bazı taleplerde bulunmuştur. Ancak Rusların bu istekleri Osmanlı yönetimi tarafından reddedilmiştir. Kutsal Yerler Sorunu’yla başlayan Kırım Savaşı’nda Batılı devletler, Osmanlı Devleti’nin yanında yer almıştır. Osmanlı Devleti’ndeki Hristiyanların haklarının yeterince korunmadığını iddia eden Rusya’ya karşı Avrupalı devletler, bu iddiayı boşa çıkarmak için girişimlerde bulunmuştur. Kırım Savaşı sürerken İngiltere, Fransa ve Avusturya savaş sonrasında yapılacak antlaşma esaslarını görüşerek bazı kararlar almıştır. Bu kararlar arasında Osmanlı Devleti’nin hükümranlık haklarını bozmayacak şekilde Hristiyanların hak ve ayrıcalıklarını belirleyen bir ferman çıkarılması da yer almıştır. Osmanlı Devleti yapılan bu görüşmenin ve alınan kararların devletin iç işlerine karışmak anlamına geleceğini bildirmiştir. Bunu engellemek için de barış görüşmelerinden önce Islahat Fermanı’nı ilan etmeyi uygun görmüştür. Islahat Fermanı’nın hazırlanması için İstanbul’da İngiltere, Fransa ve Avusturya elçilerinin de yer aldığı bir komisyon kurulmuştur. Bu devletler, Rusya’nın daha önce Ortodoks Hristiyanları bahane ederek Osmanlı Devleti’nden sağladığı hak ve ayrıcalıkları, kendileri için elde etmeyi amaçlamıştır. Ayrıca Avrupalı devletler, alınan kararların uygulanmasında da kendilerinin söz hakkına sahip olmasını istemiştir. Müzakereler sonrasında yeni bir ıslahat programı hazırlayan komisyon, bunun bir beyanname şeklinde ilan edilmesine karar vermiştir. İngiliz elçisi, ıslahat programının Paris Barış Antlaşması’nda yer almasını ve Avrupalı devletlerin garantisi altında olmasını istemiştir. Osmanlı Devleti bu durumu hükümranlık haklarına aykırı sayarak kesinlikle reddetmiştir. Bunun üzerine ıslahat programı, gayrimüslimlere padişahın kendi arzusu ile ayrıcalıklar verdiği zannını uyandırmak için bir ferman şeklinde ilan edilmiştir. Islahat Fermanı’nın hazırlanma sürecini Osmanlı Devleti’nin egemenlik hakları açısından değerlendiriniz.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Fermanın hazırlanması için kurulan komisyonda İngiltere, Fransa ve Avusturya elçileri de yer aldı; yani yabancı devletler bir iç düzenlemenin hazırlığına katıldı.
2. Bu devletler Rusya'nın elde ettiği ayrıcalıkları kendileri için istedi ve kararların uygulanmasında söz hakkı talep etti; bu, egemenlik haklarına müdahaledir.
3. İngiliz elçisi programın Paris Antlaşması'na girmesini ve Avrupa garantisi altında olmasını istedi; Osmanlı bunu hükümranlık haklarına aykırı sayarak reddetti.
4. Osmanlı, fermanı padişahın kendi arzusuyla verilmiş gibi ilan ederek egemenliğini korumaya çalıştı.
Cevap: Islahat Fermanı'nın hazırlanmasında yabancı elçilerin yer alması ve Avrupalıların uygulamada söz hakkı istemesi Osmanlı egemenliğini zedeleyen bir dış müdahaledir. Osmanlı ise programın antlaşmaya konmasını reddedip fermanı padişahın kendi iradesiyle ilan ederek egemenlik haklarını korumaya çalışmıştır. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Hem egemenliğin zedelendiği noktaları hem de Osmanlı'nın onu koruma çabasını birlikte yazmalısın.