Mevsimlerin Oluşumu

Mevsimlerin oluşmasının iki nedeni vardır: Dünya’nın dönme ekseninin eğik olması (eksen eğikliği, yaklaşık 23°27′) ve Dünya’nın Güneş etrafında dolanması (yaklaşık 365 gün). Bu ikisinin sonucunda Güneş ışınlarının bir yere geliş açısı yıl boyunca değişir. Mevsimler Dünya’nın Güneş’e yaklaşıp uzaklaşmasından oluşmaz; bu yaygın bir kavram yanılgısıdır. Eksen eğik olmasaydı mevsimler oluşmazdı.

Güneş ışınları bir yere dik (dike yakın) geldiğinde ışık dar bir alana toplanır; birim yüzeye düşen ışık ve enerji miktarı fazla olur, sıcaklık artar: yaz. Işınlar eğik geldiğinde aynı ışık daha geniş alana yayılır; birim yüzeye düşen enerji azalır: kış. Işınlar dikleştikçe öğle vakti cisimlerin gölge boyu kısalır, eğikleştikçe uzar.

21 Haziran: Güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne dik gelir. Kuzey yarım kürede yaz başlar, en uzun gündüz yaşanır; Güney yarım kürede kış başlar, en uzun gece yaşanır. 21 Aralık: ışınlar Oğlak Dönencesi’ne dik gelir. Kuzey yarım kürede kış başlar, en uzun gece yaşanır; Güney yarım kürede yaz başlar, en uzun gündüz yaşanır.

21 Mart ve 23 Eylül’de ışınlar Ekvator’a dik gelir; iki yarım küre eşit aydınlanır ve Dünya’nın her yerinde gece ile gündüz eşittir (12’şer saat). 21 Mart’ta Kuzey yarım kürede ilkbahar, Güney yarım kürede sonbahar başlar; 23 Eylül’de tam tersi olur. Ekvator’da gece ile gündüz yıl boyunca eşittir.

İki yarım kürede mevsimler her zaman zıttır: Türkiye’de (Kuzey yarım küre) yaz yaşanırken Avustralya’da (Güney yarım küre) kış yaşanır. Ekvator’a eşit uzaklıktaki ama farklı yarım kürelerdeki iki şehirde aynı gün zıt mevsimler yaşanır; ışınlar birine dike yakın, diğerine eğik gelir.