İklim ve Hava Hareketleri

Hava olayları, atmosferde dar bir alanda ve kısa sürede (saatler, günler) görülen olaylardır: sıcaklık, nem, basınç, rüzgâr, yağış (yağmur, kar, dolu), sis gibi. Belirli bir yer ve zamandaki hava olaylarına hava durumu denir. Örnek: “Yarın İzmir’de sağanak yağış bekleniyor.” Hava durumu kısa sürede değişebilir.

İklim, geniş bir bölgede uzun yıllar (yaklaşık 30–35 yıl) boyunca gözlenen hava olaylarının ortalamasıdır; kolay kolay değişmez. Örnek: “Antalya’da yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer.” Şemsiye almak gibi kısa süreli kararlarda hava durumuna, hangi ürünün ekileceği, çatıların dik yapılması gibi uzun süreli kararlarda iklime bakılır.

Hava olaylarını inceleyip hava tahmini yapan bilim dalı meteoroloji, bu alanda çalışan uzmanlar meteorologtur. İklimi inceleyen bilim dalına iklim bilimi (klimatoloji), bu alanda çalışan uzmanlara iklim bilimci (klimatolog) denir. Klimatologlar uzun yıllara ait verileri değerlendirir, iklimdeki değişimleri ve iklim değişikliğinin etkilerini araştırır.

Güneş yeryüzünü her yerde aynı ısıtmaz. Isınan havanın tanecikleri arasındaki boşluk artar, yoğunluğu azalır ve yükselir; yere yaptığı basınç azalır: alçak basınç (AB). Yükselen hava soğur, nemi yoğuşur; bu yüzden AB alanlarında bulut ve yağış görülür. Soğuyan hava yoğunlaşır ve alçalır: yüksek basınç (YB) oluşur; YB alanlarında hava genellikle açık ve kurudur.

Rüzgâr, havanın yüksek basınçtan alçak basınca doğru yatay hareketidir. Basınç farkı ne kadar büyükse rüzgâr o kadar hızlı eser. Rüzgârın hızı anemometre ile ölçülür, yönü rüzgâr gülü ile gösterilir. Kıyılarda gündüz kara denizden çabuk ısınır, karada AB oluşur ve rüzgâr denizden karaya eser (deniz meltemi); gece kara çabuk soğur ve rüzgâr karadan denize eser (kara meltemi).