ÜNİTE 1 · 1. DÖNEM 1. YAZILI · 5. SINIF
Söz Varlığı: Kelimede Anlam
T.O.5.5 · T.O.5.20 · T.Y.5.13
MEB programı: Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
Bilge anlatıyor
Önce oku, sonra hızlı teste geç
Okurken anlamını bilmediğin bir kelimeyle karşılaşınca hemen atlama: bağlamdan anlam tahmini yap. Cümlenin geri kalanı çoğu zaman ipucu verir. “Dedem çok cömerttir; elindekini herkesle paylaşır.” cümlesinde ikinci bölüm, cömertin “eli açık, paylaşmayı seven” demek olduğunu gösterir. Tahminini sonra sözlükle kontrol et ve yeni kelimeyi kendi cümlende kullan.
Bir kelime cümlede farklı anlamlarda kullanılabilir. İlk akla gelen anlam gerçek anlamdır: “Bu sabah hava çok soğuk.” Kelime gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanırsa mecaz anlam olur: “Yeni komşumuz bize çok soğuk davrandı.” (ilgisiz, sevimsiz). Bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü anlama terim anlam denir: “Üçgenin üç açısı vardır.” (matematik).
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimeler eş anlamlıdır: siyah – kara, cevap – yanıt, okul – mektep, ak – beyaz. Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimeler zıt (karşıt) anlamlıdır: uzun – kısa, erken – geç, gelmek – gitmek. Dikkat: “güzel”in zıttı “çirkin”dir; “güzel değil” zıt anlam değil, olumsuzluktur.
Deyim, genellikle mecaz anlamlı, kalıplaşmış söz grubudur; bir durumu kısa ve etkili anlatır, öğüt vermez. Çoğu “-mak, -mek” ile biter: kulak vermek (dikkatle dinlemek), göz atmak (kısaca bakmak), kabak tadı vermek (bıktırmak). Atasözü ise uzun deneyimlere dayanan, öğüt veren, kalıplaşmış cümledir: “Damlaya damlaya göl olur.” (Küçük birikimler zamanla büyür.)
Öğrendiğin kelime, deyim ve atasözlerini yazılarında da kullan. Aynı kelimeyi üst üste tekrarlamak yerine eş anlamlısını seç, anlatmak istediğin durumu uygun bir deyimle güçlendir. Böylece yazın hem zengin hem anlaşılır olur.
📌 YAZILIDA LAZIM
- Bilmediğin kelimeyi cümledeki ipuçlarından tahmin et, sonra sözlükle kontrol et.
- Gerçek anlam: ilk akla gelen · Mecaz: gerçek anlamdan uzaklaşan · Terim: bilim/sanat dalına özgü.
- Eş anlamlı: siyah – kara · Zıt anlamlı: uzun – kısa (“güzel değil” zıt anlam değildir).
- Deyim: kalıplaşmış, çoğu mecazlı söz grubu; öğüt vermez (kulak vermek).
- Atasözü: öğüt veren, kalıplaşmış cümle (Damlaya damlaya göl olur.).
- Yazında kelime tekrarından kaçın; eş anlamlı kelime ve uygun deyim kullan.
SENARYO TABLOSU · MEB ÖDSGM 2026-2027
Bu üniteden hangi senaryoda kaç soru?
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 | S5 | S6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| T.O.5.5 Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme | – | 1 | 1 | – | 1 | 1 |
| T.O.5.20 Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme | 1 | – | – | 1 | 1 | 1 |
| T.Y.5.13 Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme | 1 | – | 1 | 1 | 1 | – |
Hızlı test
Doğru şıkka dokun
HIZLI TEST · 10 SORU · BİLGE’NİN SORULARI (MEB SORUSU DEĞİL)
Konuyu anladın mı? Dokun, hemen gör.
1“Dedem çok cömerttir; elindekini herkesle paylaşır.” Bu cümlede “cömert” ne anlama gelir?
Doğru: Eli açık, paylaşmayı seven
2Hangi cümlede “soğuk” kelimesi mecaz anlamda kullanılmıştır?
Doğru: Yeni komşumuz bize çok soğuk davrandı.
3Hangi cümlede terim anlamlı bir kelime vardır?
Doğru: Üçgenin üç açısı vardır.
4“Siyah” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?
Doğru: Kara
5“Erken” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?
Doğru: Geç
6“Çocuğun bitmeyen istekleri kabak tadı verdi.” cümlesinde “kabak tadı vermek” ne anlama gelir?
Doğru: Bıktırmak, usandırmak
7“Öğretmeninin anlattıklarına kulak verdi.” cümlesinde “kulak vermek” ne anlama gelir?
Doğru: Dikkatle dinlemek
8“Kitabın ilk sayfalarına şöyle bir göz attım.” cümlesinde “göz atmak” ne anlama gelir?
Doğru: Kısaca bakmak
9Aşağıdakilerden hangisi bir atasözüdür?
Doğru: Damlaya damlaya göl olur.
10“Damlaya damlaya göl olur.” atasözü ne öğütler?
Doğru: Küçük birikimler zamanla büyür.
MEB soruları
Önce kâğıda çöz, sonra resmî cevaba bak
MEB SORULARI · 11 SORU · CEVAPLAR MEB CEVAP ANAHTARINDAN
Gerçek yazılı soruları
1Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Cevap anahtarı metni
1. Tam Puan (15 puan) - kılık: “şekil”, “biçim”, “dış görünüş” cevaplarından biri yazıldıysa 5 puan verilecektir. - öğüt: “nasihat” veya “bir kimseye yapması ya da yapmaması gereken şeyler için söylenen söz” cevaplarından biri yazıldıysa 5 puan verilecektir. - kulak vermek: “iyice dinlemek”, “anlamaya çalışmak”, “dikkate almak” cevaplarından biri yazıldıysa 5 puan verilecektir. Kısmi Puan (5+5+5 puan) Kelimelerden biri için doğru cevap verilirse 5 puan, ikisi doğru cevaplanırsa 10 puan verilecektir. Sıfır Puan Cevap kısmı boş bırakılırsa ya da yanlış açıklama yapılırsa puan verilmeyecektir.
2Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.20
Cevap anahtarı metni
4. Tam Puan (10 puan) - “türkü”, “kültür”, “duygu” “müzik” kelimelerinden ikisi yazıldıysa tam puan verilecektir. Kısmi Puan (5+5 puan) “türkü”, “kültür”, “duygu” “müzik” kelimelerinden biri yazıldıysa 5 puan verilecektir. Sıfır Puan Cevap kısmı boş bırakıldıysa ya da anahtar kelimeler dışında bir kelime yazıldıysa puan verilmeyecektir.
3Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.Y.5.13
Cevap anahtarı metni
7. Tam Puan (15 puan) - Betimlemesini yapacağı kişiye bir isim verdiyse - Fiziksel özelliklerinden (göz rengi, saç rengi, yaşı, kıyafeti, cinsiyeti, takıları vb.) bahsedildiyse - Kişilik özelliklerinden (hayvansever, meraklı, doğasever, neşeli vb.) bahsedildiyse - İlgi alanlarından (futbol oynama, voleybol oynama, bisiklet sürme, kitap okuma vb.) bahsedildiyse tam puan verilecektir. Kısmi Puan (5+5+5+5 puan) Paragraf, verilen kriterlerden sadece bir bölüme uygun yazılmışsa 5 puan, iki bölüme uygun yazılmışsa 10 puan, üç bölüme uygun yazılmışsa 15 puan verilecektir. Ayrıca verilen kriterler bir paragraf hâlinde yazılmamışsa (maddeler hâlinde yazılmışsa) 10 puan verilecektir. Sıfır Puan Cevap alanı boş bırakılmışsa öyküleyici bir metin yazılmışsa ya da görsellerdeki kişiler dışında bir kişinin betimlemesi yapılmışsa puan verilmeyecektir. Örnek cevap: Ayşe, 7-8 yaşlarında sevimli bir çocuktur. Omuzlarına dökülen kahverengi saçları ve sıcak bir gülümsemeyle parlayan iri, siyah gözleri vardır. Küçük ve yuvarlak bir burna sahiptir. Üzerinde kısa kollu, beyaz ve uzun bir elbisesi bulunmaktadır. Bileğine rengârenk bileklikler takmayı çok sever. Ayşe, hayvansever bir çocuktur. Özellikle sarı renkli yavru kedisini çok sever ve onu her gün kendi elleriyle besler. Canlılara karşı duyarlı ve merhametlidir. Yüzünden gülümseme hiç eksik olmaz, neşe doludur. Bahçede duran pembe bisikletiyle hemen her gün bahçede bisiklet sürer. Ayrıca arkadaşlarıyla voleybol oynamayı seven hareketli ve sosyal bir çocuktur. Kısacası Ayşe, tüm bu özellikleriyle mahallemizin neşe kaynağıdır.
4Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: A
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: A
5Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
6Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
7Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
8Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
9Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
10Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: B
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: B
11Kâğıda çöz, sonra resmî cevapla karşılaştır. T.O.5.5
Doğru cevap: C
Cevap anahtarı metni
MEB resmî cevap anahtarı: C
Kaynaklar
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından; her sorunun altında kaynağı yazar.
MEB soruları ve cevapları MEB yayınlarından alındı (her sorunun altında kaynağı var); Bilge’nin anlatımı ve hızlı testi ders kitabı bilgisine dayanır, MEB sorusu değildir. Bu sayfa MEB’e bağlı değildir.