2. Geleneksel tarih araştırmalarında araştırmacılar, kaynaklara genellikle kütüphaneler, arşivler, müzeler ve saha çalışmaları gibi fiziksel ortamlarda erişir. Bu süreçte el yazmaları, resmî belgeler ve gazete arşivleri gibi birincil kaynaklar doğrudan incelenir. Araştırmacılar, bu kaynakları analiz ederken metinleri manuel olarak okuyup yorumlar ve olaylar arasındaki bağlantıları kendileri kurar. Dijital tarih yazıcılığında ise kaynaklara çevrim içi veri tabanları, dijital arşivler ve e-kitaplar üzerinden internet aracılığıyla erişim sağlanır. Dijitalleştirilmiş el yazmaları, belgeler ve multimedya içerikler araştırmalarda yaygın şekilde kullanılmaktadır. Bu yaklaşımda büyük veri setlerini çözümlemek için istatistiksel araçlardan ve veri görselleştirme tekniklerinden yararlanılır. Ayrıca sosyal ağ analizi, coğrafi bilgi sistemleri (GIS) ve doğal dil işleme (NLP) gibi modern yöntemler de sıklıkla uygulanmaktadır. Bununla birlikte, dijital tarih çalışmalarında telif hakkı sorunları, içeriklerin tarihsel bağlamından koparılma riski ve dijital verilerin uygun şekilde korunamaması nedeniyle kaybolma tehlikesi gibi bazı zorluklarla da karşılaşılabilmektedir. 2.1. Buna göre dijital tarih yazıcılığının, verilerin toplanması ve analizinde geleneksel tarih yazımına göre sağladığı dört avantajı yazınız. 2.2. Buna göre tarihsel belgelerin dijitalleştirilmesi sürecinde meydana gelebilecek etik sorunlar neler olabilir? Örnek vererek açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
2. 2.1. Metne göre dijital tarih yazıcılığının veri toplama ve analizindeki avantajları şunlardır: • Erişim Kolaylığı (Araştırmacılar kaynaklara internet üzerinden kolayca ulaşabilir.) • Hızlı İnceleme (Geleneksel yöntemlere kıyasla veriler çok daha kısa sürede taranabilir ve incelenebilir.) • Büyük Veri Setlerini Analiz Etme (Çok sayıda belge ve kaynak, dijital araçlarla etkin biçimde analiz edilebilir.) • Gelişmiş Analiz Yöntemleri/Araçları (Veri görselleştirme, sosyal ağ analizi, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve doğal dil işleme gibi yöntemler kullanılabilir.) • İş Birliğine Dayalı Çalışma İmkânı (Birden fazla araştırmacı aynı veri üzerinde eşzamanlı olarak çalışabilir.) • Verilerin Düzenlenmesi ve Saklanması (Dijital ortamda veriler düzenli şekilde sınıflandırılabilir ve uzun süreli korunabilir.) • Zaman ve Maliyet Verimliliği (Fiziksel seyahat ve manuel tarama gereksinimini azaltarak kaynak tasarrufu sağlar.) TAM PUAN (3+2+3+2=10 PUAN) Öğrencinin cevabında (yukarıdaki gibi); I. erişim kolaylığı, II. hızlı inceleme, III. büyük veri setlerini analiz etme, IV. gelişmiş (modern) analiz yöntemleri/araçları, V. iş birliğine dayalı çalışma imkânı, VI. verilerin düzenlenmesi ve saklanması, VII. zaman ve maliyet verimliliği gibi avantajlardan birine yer vermesi durumunda 3 puan, ikisine yer vermesi durumunda 5 puan, üçüne yer vermesi durumunda 8 puan, dördüne yer vermesi durumunda 10 tam puan kabul edilecektir. KISMİ PUAN (3+2+3) Öğrencinin; I. erişim kolaylığı, II. hızlı inceleme, III. büyük veri setlerini analiz etme, IV. gelişmiş (modern) analiz yöntemleri/araçları, V. iş birliğine dayalı çalışma imkânı, VI. verilerin düzenlenmesi ve saklanması, VII. zaman ve maliyet verimliliği cevaplarından yalnızca birini vermesi durumunda 3 puan, ikisini vermesi durumunda 5 puan, üçünü vermesi durumunda 8 puan kabul edilecektir. SIFIR PUAN Öğrencinin cevabı “erişim kolaylığı, hızlı inceleme, büyük veri setlerini analiz etme, gelişmiş (modern) analiz yöntemleri/araçları, iş birliğine dayalı çalışma imkânı, verilerin düzenlenmesi ve saklanması, zaman ve maliyet verimliliği” bilgilerini içermiyorsa, bağlamın dışında bilgiler içeriyorsa veya öğrenci hiç cevap vermemişse 0 (sıfır) puan kabul edilecektir. 2.2. Tarihî belgelerin dijitalleştirilmesi sürecinde telif hakkı ihlalleri söz konusu olabilir. Örneğin dijitalleştirilen eserler izin alınmadan yayımlanabilir, bu da hem etik hem de yasal sorunlara yol açar. Dijital ortamda yayılan içerikler, tarihsel bağlamdan koparılabilir, manipüle edilebilir ya da yanlış yorumlanabilir. Böyle bir durumda yanlış veya yanıltıcı bilgiler hızla yayılabilmektedir. Örneğin bir sosyal medya platformunda "tarihî belge" diye gerçek olmayan bir içerik yayınlanabilir ki bu durum etik anlayışa aykırıdır. TAM PUAN Öğrenci cevabında aşağıdaki her iki açıklamayı da birer örnekle açıkladığında 10 tam puan alır: 1. Telif hakkı ve etik ilişkisinin örnekle açıklanması. (Örnek: İzin alınmadan dijitalleştirilip yayımlanan bir eser.) 2. Yanıltıcı bilgilerin yayılması ve etik ilişkisinin örnekle açıklanması. (Örnek: Sosyal medyada bağlamından koparılmış veya sahte bir belgenin paylaşılması.) KISMİ PUAN (5/3+2) I. Telif hakkı-etik ilişkisinin bir örnekle açıklanması, II. Yanıltıcı bilgilerin yayılması-etik ilişkisinin bir örnekle açıklanması cevaplarından yalnızca birine yer verilmesi durumunda 5 puan kabul edilecektir. Ayrıca; I. telif hakkı-etik ilişkisinin, II. yanıltıcı bilgilerin yayılması-etik ilişkisinin örnek verilmeden açıklanması durumunda birincide 3 puan, ikincide 5 puan kabul edilecektir. SIFIR PUAN Aşağıdaki durumlardan herhangi biri söz konusu olduğunda 0 (sıfır) puan verilir: • Cevapla ilgili her iki ilişki dışında konulara değinilmesi, • Soruyla ilgisiz veya bağlam dışı bilgiler verilmesi, • Hiç cevap yazılmamış olması.