6. Yaz döneminde sıcak olan Asya kıtası üzerinde alçak basınç alanı, çevresine göre daha serin olan Hint Okyanusu ve Büyük Okyanus üzerinde ise yüksek basınç alanı oluşur. Bu dönemde denizden karaya doğru esen ve yaz musonu olarak adlandırılan rüzgârlar, nemli denizel hava kütlelerini karalara taşıyarak yükselmeye maruz kaldıkları dağ yamaçları boyunca bol yağış bırakır. Bu nedenle Gat Dağları'nın batı yamaçlarıyla Himalaya Dağları'nın güneye bakan yamaçları dünyanın en fazla yağış alan yerleri arasındadır. Kış döneminde ise Asya kıtası çok soğuk olduğu için burada yüksek basınç alanı, daha ılık olan Hint Okyanusu ve Büyük Okyanus üzerinde ise alçak basınç alanı oluşur. Bu dönemde karadan okyanuslara doğru esen soğuk ve kuru rüzgârlar kış musonu olarak adlandırılır. 6.1. Metindeki olay ve durumları iklim sisteminin bileşenleriyle ilişkilendirerek yazınız. 6.2. Bölgedeki muson yağışlarının oluşumunda iklim sisteminin hangi değişkenleri etkilidir? Bu değişkenler arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
6. 6.1. TAM PUAN (10 PUAN) Atmosfer bileşeniyle sıcaklık, basınç alanları, rüzgârlar, hava kütleleri, yağış ilişkilendirilir. (4 puan) Litosfer bileşeninde bulunan kara kütlesi, dağ yamaçları ve sıradağ unsurlarının etkisiyle sıcaklık, rüzgâr, yağış ve nemlilik ile ilişkilendirilir. (3 puan) Hidrosfer bileşeni unsurlarından olan okyanusların buharlaşması, karalara taşınması ve yağışa dönüşmesi ile sıcaklık, rüzgâr ve yağış ile ilişkilendirilir. (3 puan) KISMİ PUAN Atmosfer bileşeni için en fazla 4 puan olmak üzere ilişki kurulan olay ve durumların her biri için 1 puan verilir. Litosfer bileşeni için en fazla 3 puan olmak üzere ilişki kurulan olay ve durumların her biri için 1 puan verilir. Hidrosfer bileşeni için 3 puan verilir. SIFIR PUAN İklim sisteminin bileşenleri ve değişkenlerinin belirlenememesi veya bileşen ve değişkenlerin yanlış yazılması. 6. 2. TAM PUAN (10 PUAN) Bölgedeki muson yağışlarının oluşumunda sıcaklık, hava basıncı ve rüzgârlar etkili olmaktadır. Muson rüzgârları karalar ile okyanuslar arasındaki sıcaklık ve basınç farkı nedeniyle oluşur. Karalar ve okyanuslar arasındaki bu basınç farkı sıcaklık değişkeninin etkisiyle oluşmaktadır. Oluşan basınç farkı, yaz ve kış döneminde farklı yönlerden esen ve muson adı verilen rüzgârların oluşmasına neden olmaktadır. KISMİ PUAN Muson yağışlarının oluşumunda etkili olan her bir değişken için 1 puan verilir. Muson yağışlarının oluşumu ile ilişkilendirilerek açıklanan her bir değişken için 2 puan verilir. SIFIR PUAN: Muson yağışlarının oluşumunda etkili olan değişkenlerin yazılmaması ve muson yağışlarının oluşumu ile iklim sisteminin değişkenleri arasındaki ilişkinin kurulamaması.