1. Aşağıdaki şiiri okuyunuz ve şiirden hareketle soruları cevaplayınız. KOŞMA Bir garip kuş idim bakın hâlime Yavru şahin vurdu sinem yâreli Varamadım mekânıma elime Yavru şahin vurdu sinem yâreli Dosta gider iken yolum döndürdü Suya verdi alçaklara indirdi Kolum kırdı kanatlarım sındırdı Yavru şahin vurdu sinem yâreli Bağdadi turnayım vardır elimiz Yoktur gurbetlikte sorar hâlimiz Dost köyüne uğrar iken yolumuz Yavru şahin vurdu sinem yâreli Üsküfli olur böyle gözü kareler Tel tel etmiş zülüflerin tazeler Derman bulmaz bana ehil çareler Yavru şahin vurdu sinem yâreli Gözü kanlı sökün etti elinden Çok bülbülü ayırmıştır gülünden Gevheri der kurtuluş yok elinden Yavru şahin vurdu sinem yâreli Gevheri a) Şiirin ölçüsünü, kafiye örgüsünü; 3 ve 4. dörtlüğün kafiyelerini, rediflerini yazınız. b) “Yavru şahin vurdu sinem yâreli” dizesinin şiirin her dörtlüğünde yer almasının şiire nasıl bir katkı sağladığını açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
1. Doğru Cevap: a. Ölçü: Şiirin 11’li hece ölçüsüyle yazıldığının belirtilmesi doğru cevap kabul edilip 3 tam puan verilecektir. Kafiye örgüsü: Koşmanın “abab / cccb / dddb / eeeb / fffb” kafiye örgüsü ile yazıldığının ifade edilmesine 2 tam puan verilecektir. Sadece ilk iki dörtlüğün kafiye örgüsünün yazılmasına 1 puan verilecektir. Kafiye ve redif: 3 ve 4. dörtlükte yer alan kafiyelerin-rediflerin aşağıdaki şekilde yazılmasına 4 tam puan verilecektir. 3. Dörtlük: "elimiz, hâlimiz, yolumuz" kelimelerinde "l" yarım kafiye (1p), "-imiz, -umuz" rediftir (1p). 4. Dörtlük: "kareler, tazeler, çareler" kelimelerinde "e" yarım kafiye (1p), "-ler" rediftir (1p). b. "Yavru şahin vurdu sinem yâreli” dizesi şiirde nakarat (3p) olarak kullanılmıştır. Tekrarlanması şairin acısını sürekli vurgular, duygunun yoğunluğunu artırarak şiire ritim (ahenk) kazandırır (3p). Açıklamada yer alan altı çizili ifadelere şiirin biçim ve içerik bütünlüğünü koruyarak değinen cevaplara 6 tam puan verilecektir. Örnek doğru cevap: a. Şiir, 11’li hece ölçüsü ve “abab / cccb / dddb / eeeb / fffb” kafiye örgüsü ile yazılmıştır. 3. Dörtlük: "elimiz, hâlimiz,yolumuz" kelimelerinde "l" yarım kafiye, "-imiz, -umuz" rediftir. 4. Dörtlük: "kareler, tazeler, çareler" kelimelerinde "e" yarım kafiye, "-ler" rediftir. b. "Yavru şahin vurdu sinem yâreli” dizesinin her dörtlükte yer alması, şiirde nakarat işlevi görmüştür. Bu dizenin tekrarlanması, duygunun yoğunluğunu artırarak şiire ritim ve ezgi kazandırmıştır. Yanlış cevap: a. Şiirin ölçüsünü, ilk iki dörtlüğün kafiye örgüsünü, 3 ve 4. dörtlüğün kafiyelerini-rediflerini yansıtmayan ve ilgisiz cevaplar yanlış cevap kabul edilecektir. b. “Yavru şahin vurdu sinem yâreli” dizesini sadece "Her dörtlükte tekrar etmiş." şeklinde yüzeysel açıklayan ve ilgisiz cevaplar yanlış kabul edilecektir.