6. Günlük hayatta tüketilen ekmek, yoğurt, sirke, boza, şalgam suyu ve kefir gibi besin maddelerinin üretiminde fermantasyondan yararlanılır. Fermantasyonla ilgili tasarlayacağınız bir deney düzeneğinde kullanabileceğiniz malzemeler aşağıda verilmiştir. 2 cam şişe 2 paket kuru 2 çay kaşığı 2 su bardağı ılık 2 balon 2 termometre maya (500 ml) toz şeker (6 g) su (≈ 35-40 oC) 2 çay kaşığı tuz 2 çay kaşığı un 6.1 Malzemeleri kullanarak fermantasyon sürecini gözlemleyebileceğiniz basit bir deney düzeneği tasarlayınız. • Kullanacağınız malzemeleri seçiniz. • Seçtiğiniz malzemeleri hangi sırayla, nasıl ve ne amaçla kullanacağınızı adım adım açıklayınız. 6.2 Tasarladığınız deneyde gerçekleşebilecek fermantasyon çeşidini, gerekçesiyle belirterek deney gözlemlerinizi günlük bir yaşam örneği ile ilişkilendiriniz.
MEB’in resmi çözümünü göster
6. 6.1 TAM PUAN (10 PUAN) Fermantasyon sürecini gözlemleyebilme amacıyla doğru malzemeleri seçerek bir deney düzeneği tasarlar. Deney ile ilgili adımları anlaşılır ve doğru belirtir. Fermantasyon sürecini incelemeye yönelik bilimsel ve basit bir deney düzeneği örneği aşağıda verilmiştir. Malzemeler: Cam şişe, ılık su, maya, toz şeker, balon, termometre. Deney Aşamaları: İki adet cam şişe hazırlanır. • Her iki şişeye de 200 ml ılık su konur. • Birinci şişeye (kontrol grubu) yalnızca maya eklenir. • İkinci şişeye (deney grubu) maya ile birlikte 2 çay kaşığı şeker eklenir ve çözünene kadar karıştırılır. • Şişelere termometre yerleştirilerek çözeltilerin sıcaklıklarının eşit olduğundan emin olunur. • Her iki şişenin ağzına birer balon takılır. • Her iki şişe aynı sıcaklıktaki bir ortamda bekletilir. • Şişelerdeki balonlar gözlemlenir. • Belirli aralıklarla (örneğin her 10 dakikada bir) balonların şişme miktarı not edilir. • 6.1 KISMİ PUAN Fermantasyon sürecini gözlemleyebileceği basit bir deney düzeneği için kullanacağı malzemeleri doğru seçer. (5 PUAN) Seçtiği malzemeleri hangi sırayla ve nasıl kullandığını, aşamalarıyla deney amacına yönelik olarak doğru açıklar. (5 PUAN) 6.1 SIFIR PUAN Cevap yok veya tamamen yanlış bilgi içermektedir. 6.2 TAM PUAN (10 PUAN) Verilen malzemeler ile tasarlamış olduğu deneyde etil alkol fermantasyonunun gerçekleşebileceğini tespit eder. Etil alkol fermantasyonu ile günlük yaşam örneklerini ilişkilendirerek fermantasyonu doğru açıklar. Örnek bilimsel deney düzeneğinde, Birinci şişede yalnızca maya ve su kullanılmıştır. Şeker bulunmadığı için fermantasyon gerçekleşmez, • karbondioksit gazı açığa çıkmaz ve balon şişmez. İkinci şişedeki balonun şişmesi beklenir. Balonun şişmesi mayanın şekeri parçalayarak karbondioksit gazı • oluşturduğunu gösterir. Bu durum fermantasyonun şekerin parçalanmasıyla gerçekleştiğini kanıtlar. Deney sonucunda, mayanın şeker varlığında fermantasyon yaparak karbondioksit gazı ürettiği görülür. Mayalar, oksijensiz ortamda şekeri etil alkol ve CO₂ gazına dönüştürerek enerji elde eder. Balonun şişmesi, fermantasyonla üretilen CO₂ gazının dışarı çıkmasıyla gerçekleşir. Fermantasyon ekmek yapımında hamurun kabarmasını sağlar. Benzer şekilde yoğurt, peynir, kefir ve turşu üretiminde de mikroorganizmalar fermantasyon yoluyla organik maddeleri parçalayarak asit veya gaz üretir. Fermantasyon hem gıdaların dayanıklılığını artırır hem de probiyotik bakteriler sayesinde sindirim sistemine fayda sağlar. Bu nedenle fermantasyon hem enerji üretimi hem de sağlıklı beslenme açısından önemli bir biyolojik süreçtir. 6.2 KISMİ PUAN Deneyde gerçekleşebilecek fermantasyon çeşidini doğru belirler. (5 PUAN) Deney sonuçlarından yola çıkarak elde ettiği bilgileri; yoğurt, peynir, kefir üretimi, ekmeğin mayalanması, turşu yapımı gibi günlük yaşam örnekleriyle doğru ilişkilendirir. (5 PUAN) 6.2 SIFIR PUAN Cevap yok veya tamamen yanlış bilgi içermektedir.