1. CRISPR-Cas9, son yıllarda bilim dünyasında büyük yankı uyandıran bir gen düzenleme teknolojisidir. Bakterilerin doğal bir savunma mekanizmasından esinlenerek geliştirilen bu teknoloji, bilim insanlarına genetik materyali değiştirme imkânı sunmuştur. Genetik materyalde kesme ve yapıştırma gibi düzenlemelere imkan tanıyan bir tür moleküler makas olarak düşünülebilir. Bir kitabın metin editörünün yaptığına benzer şekilde, CRISPR-Cas9 da belirli bir DNA dizisini hedef alır ve orada değişiklikler yapar. Bu yöntem sayesinde bilim insanları canlıların kalıtsal materyalini yeniden düzenleyerek birçok alanda daha önce mümkün olmayan değişimler yapabilir. CRISPR-Cas9 teknolojisinin kullanılmasının insanlık için sağladığı faydalardan ikisini gerekçeleriyle birlikte açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
1. TAM PUAN (10 PUAN) ✓ CRISPR-Cas9 teknolojisinin insanlık adına yararlarıyla ilgili aşağıdaki yer alan iki alana değinir ve gerekçeleriyle açıklar. Kalıtsal hastalıkların tedavisinde kullanılır. ¡ CRISPR-Cas9 sayesinde, kalıtsal hastalıklara neden olan genlerdeki mutasyonlar düzeltilebilir. Bu sayede hastalığın kaynağı ortadan kaldırılır. ¡ Genetik hastalıkların tedavisinde kullanılabilir. ¡ Hepatit B, kistik fibröz, kas distrofi...(Kalıtsal hastalık) tedavisinde kullanılabilir. Kanser tedavisinde yararlanılır. ¡ Kanser hücrelerindeki genetik mutasyonlar, bu hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına neden olur. CRISPR-Cas9, kanser hücrelerini yok etmek veya bağışıklık sistemini kanser hücrelerine karşı güçlendirmek için kullanılabilir. Organ nakillerinde faydalanılır. ¡ CRISPR-Cas9, organ naklinde yaşanan doku reddi tepkilerini azaltmak için organların genetik yapısını değiştirmeye yardımcı olabilir. Böylece daha fazla sayıda kişiye organ nakli yapılabilir ve organ nakli bekleyenler için umut verici olabilir. Tarım alanında yararlanılır. ¡ Tarımda; verim artışı, bitkilerin kuraklığa, hastalıklara ve zararlılara karşı daha dayanıklı hale getirilmesi, ürün veriminin artırılması, bitkilerin besin değerini artırmak, genlerin düzenlenmesiyle daha fazla vitamin veya mineral içeren ürünler elde edilebilmesi tüketicilerin tercih ettiği özellikte (örneğin, daha büyük, daha lezzetli) yeni bitki çeşitleri geliştirilmesine olanak tanır. Biyoteknolojik çalışmalarda yararlanılır. ¡ İlaç geliştirme, yeni ve daha etkili ilaçların geliştirilmesi için model organizmaların genetik yapılarının değiştirilmesi, endüstriyel biyoteknoloji, biyoyakıt üretimi, biyolojik olarak parçalanabilir plastikler gibi endüstriyel uygulamalarda daha verimli organizmaların oluşturulması alanlarında yararlanılır. ✓ CRISPR-Cas9 teknolojisinin insanlık adına yararlarıyla ilgili en az iki alanda bilgi verir, teknolojinin bilimsel ve toplumsal etkilerine değinir. ✓ CRISPR-Cas9 teknolojisinin insanlık adına yararlarıyla ilgili en az iki alanda bilgi verir, teknolojinin etik sorunlar ve gelecekteki potansiyeline değinir. KISMİ PUAN (5 PUAN) ✓ CRISPR-Cas9 teknolojisinin insanlık adına yararlarıyla ilgili aşağıda yer alan en az iki alana değinir. • Kalıtsal hastalıkların tedavisinde kullanılır. • Kanser tedavisinde yararlanılır. • Organ nakillerinde faydalanılır. • Tarım alanında yararlanılır. • Biyoteknolojik çalışmalarda yararlanılır. ✓ CRISPR-Cas9 teknolojisinin insanlık adına yararlarıyla ilgili yalnızca bir alana değinir ve gerekçeleriyle açıklar. SIFIR PUAN Cevap yok veya tamamen yanlış bilgiler içermektedir. CRISPR-Cas9 teknolojisi hakkında yetersiz veya belirsiz bir yanıt verir. • CRISPR-Cas9 teknolojisinin kullanılmasının insanlık için faydalıdır (Soru kökünü tekrarlar.)