1. Yaşamımızın pek çok anında maddeler farklı değişimlere uğrar. Örneğin odun ateşte yandığında duman ve yeni maddeler ortaya çıkar, sirke ile karbonat karıştırıldığında kabarcıklar oluşur, kesilen elma bir süre sonra kararır. Gün ışığında çamaşırların renginin açılması ya da bozulmuş yiyeceklerin kötü koku yayması da kimyasal değişimlere örnektir. Maddenin ya da maddelerin yapısının değişerek özellikleri farklı yeni maddeler oluşturmasına kimyasal değişim denir. Bu tür değişimlerin gerçekleştiğini anlamamıza yardımcı olan bazı kanıtlar vardır. Gaz çıkışı, renk, koku, iletkenlik ve pH değişimi, çökelti (katı) oluşması, ısı veya ışık açığa çıkması gibi belirtiler, olayın kimyasal bir değişim olduğunu gösterir. Kimyasal tepkimelerde gözlemlenen değişimler, tepkime denklemleri ile sembolik olarak gösterebileceği gibi alt mikro seviyede taneciklerin yeniden düzenlenmesi temelinde de açıklanabilir. Örneğin karbonun yanması kimyasal olaydır, ısı ve ışık değişimi bunun kanıtıdır. Bu olayın tepkime denklemi ile alt mikro gösterimi ise şöyledir: Tepkime denklemi: C(k) + O2(g) √ CO2(g) Alt mikro gösterimi: 1.1 ve 1.2’ de yer alan soruları yukarıda verilen bilgiye göre cevaplayınız. 1.1. Günlük hayatta karşılaştığımız bazı kimyasal değişim örnekleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Verilen her bir örnek için kimyasal değişimin kanıtını tabloda uygun yerlere yazınız. Kimyasal değişim Kimyasal değişimin kanıtı Sütten peynir eldesi Mağaralarda dikitlerin oluşması Yemek sodasının limon suyu içinde çözünmesi Demir parçasının nemli ortamda paslanması Ocakta metan gazının yanması 1.2. Bir mutfakta yemek pişirmek için ocak açıldığında doğal gazın bileşenlerinden olan metan (CH4) gazının oksijen (O2) ile yanma olayı aşağıdaki tepkime ile gösterilmiştir: CH4(g) + 2O2(g) † CO2(g) + 2H2O(g) Tepkime denkleminden yola çıkarak gerçekleşen değişimleri alt mikro seviyede, taneciklerin yeniden düzenlenmesi temelinde modelleyiniz (Tanecik modelini çizerken farklı tür atomları, farklı renk ve şekillerle gösterebilirsiniz.).
MEB’in resmi çözümünü göster
1.1. TAM PUAN (10 PUAN) Kimyasal değişim Kimyasal değişimin kanıtı Sütten peynir eldesi Koku ve tat değişimi Mağaralarda dikitlerin oluşması Çökelti oluşumu Yemek sodasının limon suyu içinde çözünmesi Gaz çıkışı veya pH değişimi Renk değişimi, katı kütlesinin artması (pas adı verilen yeni Demir parçasının nemli ortamda paslanması madde oluşumu) Ocakta metan gazının yanması Işık oluşumu (alev oluşumu), enerji değişimi (ısı oluşumu) KISMI PUAN (1/1/2/2/1/1/1/1 PUAN) Kimyasal değişim Kimyasal değişimin kanıtı Sütten peynir eldesi Koku (1 puan) ve tat değişimi (1 puan) Mağaralarda dikitlerin oluşması Çökelti oluşumu (2 puan) Yemek sodasının limon suyu içinde çözünmesi Gaz çıkışı veya pH değişimi (2 puan) Renk değişimi (1 puan), katı kütlesinin artması (pas adı Demir parçasının nemli ortamda paslanması verilen yeni madde oluşumu) (1 puan) Işık oluşumu (alev oluşumu) (1 puan), enerji değişimi (ısı Ocakta metan gazının yanması oluşumu) (1 puan) SIFIR PUAN Yetersiz, yanlış, belirsiz cevaplar veya sorunun boş bırakılması sıfır puandır. 1.2. TAM PUAN (10 PUAN) CH4(g) + 2O2(g) √ CO2(g) + 2H2O(g) KISMI PUAN (2/2/2/2/1/1 PUAN) Her doğru yapılan molekül modeli ikişer puan, model sayısı birer puandır. SIFIR PUAN Yetersiz, yanlış, belirsiz cevaplar veya sorunun boş bırakılması sıfır puandır.