7. Aşağıda coğrafi gözlem ve saha çalışması yapılan bir arazide yaygın olarak gözlenen bir kayaç türü üzerinde oluşmuş yeryüzü şekli görseli ve bu araziye ait iklim grafiği verilmiştir. Bu arazide görülen iklim ve yaygın kayaç türü özelliklerinin aşınma ve çözünme süreçlerini nasıl etkilediğini neden-sonuç ilişkisi kurarak açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
7. TAM PUAN (14 PUAN) Bu arazinin sıcaklık ve yağış grafiği incelendiğinde yazların sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olduğu görülmektedir. Görseldeki yeryüzü şeklinde aşındırma izlerinden arazide karstik kayaç türünün yaygın olduğu anlaşılmaktadır. Bu yeryüzü şeklinin oluştuğu ve arazide yaygın olarak bulunduğu belirtilen kayaç türleri karstik kayaçlardır. Karstik kayaçlar, su ve suyun içindeki karbondioksit ile tepkimeye girerek kolayca çözünen bir yapıya sahiptir. Bu nedenle iklim özellikleri ve kolay çözünebilen kayaçları yaygın olması nedeniyle belirtilen arazideki aşındırma süreçlerinde kimyasal çözünme daha etkilidir. Özellikle kış aylarındaki bol yağış, kayaçlardaki minerallerin suyla tepkimeye girerek çözünmesine neden olur. Kuraklığın belirgin olarak arttığı yaz aylarında bu çözünme yavaşlamakla birlikte yılın diğer dönemlerinde yağış değerlerinin fazla ve yıl boyunca sıcaklıkların eksi değerlere düşmüyor olması nedeniyle özellikle kimyasal çözünmenin daha etkili olduğunu söyleyebiliriz. KISMİ PUAN Arazide yazların sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olduğunun tespit edilmesi. (2 puan) Görseldeki yeryüzü şeklinde aşındırma izlerinden arazide karstik kayaç türünün yaygın olduğunun tespit edilmesi. (4 puan) Karstik kayaçların su ve suyun içindeki karbondioksit ile tepkimeye girerek kolayca çözünen bir yapıya sahip olduğunun belirlenmesi. (2 puan) Özellikle kış aylarındaki bol yağış, kayaçlardaki minerallerin suyla tepkimeye girerek çözünmesine neden olduğunun belirlenmesi. (2 puan) Arazide iklim özellikleri ve kolay çözünebilen kayaçların yaygın olması nedeniyle aşındırma süreçlerinde kimyasal çözünmenin daha etkili olduğunun belirlenmesi. (2 puan) Kuraklığın belirgin olarak arttığı yaz aylarında kimyasal çözünme oldukça yavaşlamakla birlikte yılın diğer dönemlerinde yağış değerlerinin fazla ve yıl boyunca sıcaklıkların eksi değerlere düşmüyor olması nedeniyle özellikle arazide genel olarak kimyasal çözünmenin daha etkili olduğunun belirlenmesi. (2 puan) SIFIR PUAN Yeryüzü şekline dayalı olarak arazideki yaygın olarak gözlenen kayaç türünün tespit edilememesi veya yanlış tespit edilmesi, iklim grafiğinin yorumlanamaması veya yanlış yorumlanması, iklim ve kayaç özelliklerinin aşınma ve çözünme süreçleri üzerindeki etkisinin belirlenememesi veya yanlış belirlenmesi durumunda sıfır puan verilir.