1. Aşağıda 4 Ekim 2010 tarihinde Macaristan’ın Ajka kasabasında bulunan bir alüminyum fabrikasındaki zehirli atık havuzunun yıkılması sonucu yaşanan çevre kirliliğiyle ilgili bir haber yazısı ve kazanın yaşandığı Ajka kasabası ve yakın çevresinin konum ve fiziki haritası verilmiştir. Dünyadan Haberler Macaristan'ın batısında bulunan Ajka kasabasındaki bir alüminyum fabrikasında, 4 Ekim 2010 tarihinde yaşanan endüstriyel kaza, ülkeyi ve Avrupa'yı sarsan büyük bir çevre felaketine dönüştü. "Kırmızı Çamur Felaketi" olarak adlandırılan olayda, zehirli atık havuzu setlerinin yıkılması sonucu yaklaşık bir milyon metreküp kırmızı çamur, çevreye yayıldı. Fabrikadan yayılan zehirli atık; civardaki Kolontár, Devecser ve Somlóvásárhely köylerini anında etkisi altına aldı. Yüksek pH seviyesine sahip olan bu zehirli çamur; flora ve fauna varlığı, tarım toprakları, yeraltı suları, akarsular ve beşeri çevreye zarar verdi. Olayda ilk belirlemelere göre yedi kişi hayatını kaybetti, yüz elliden fazla kişi ise yaralandı. Zehirli çamurun temas ettiği bitki ve hayvanlar ve yerel ekosistem tamamen zarar gördü. Kazanın ardından zehirli çamur Torna ve Mar cal nehirlerine karışarak Avrupa'nın en büyük nehirlerinden olan Tuna Nehri'ne ulaştı. Akıntı yönündeki Hırvatis tan, Sırbistan ve Romanya’dan uzmanlar birkaç saatte bir nehrin kirlilik seviyesini ölçüyor. Macaristan kurtarma ajansı sözcüsü Tibor Dobson, kazadan etkilenen bölgedeki içme suyunda ağır metaller bu lunmadığını perşembe günü açıkladı. Bilim insanları, kimyasal zehir taşıyan kızıl çamurun içindeki ağır metallerin Tuna Nehri üzerinden Karadeniz'e ulaşmasının ve Karadeniz'i etkilemesinin birkaç ayı bulabileceğini ve kirliliğin yayılımını engellemek için gereken önlemlerin hızlıca alınması gerektiği belirtiyorlar. 10 Ekim 2010 Ajka Kasabası ile Yakın Çevresinin Konum ve Fiziki Haritası 1.1. Bu kazanın yaşandığı yerin mutlak ve göreceli konumunu haritadan ve haber yazısından yaralanarak yazınız. 1.2 Bu kaza sonucu oluşan çevre sorunlarının yakın ve uzak coğrafi çevrede bulunan diğer mekânlar üzerinde ne gibi etkileri olabilir?
MEB’in resmi çözümünü göster
1. TAM PUAN (15 PUAN) 1.1. TAM PUAN (6 PUAN) Kazanın yaşandığı Ajka kasabasının mutlak konumuyla ilgili özelliklere fiziki haritadaki enlem boylam bilgilerinden ulaşabiliriz. Bu bilgilere göre Ajka kasabası kuzey ve doğu yarım kürelerde yaklaşık olarak 47°06ı Kuzey Enlemi ile 17°30ı Doğu Boylamının kesiştiği noktada yer almaktadır. Göreceli konum özelliklerine göre bu kasaba Karadeniz’e göre batıda, Orta Avrupa’da ve Macaristan’ın batısında bulunmaktadır. Genel olarak alçak düzlüklerin bulunduğu bir konumda yer almaktadır. Kazanın yaşandığı alanın akarsu sistemi, Marcal Nehri aracılığıyla Tuna Nehri’ne bağlanmaktadır. Bu açıdan kazanın yaşandığı alan Tuna Nehri Havzası’nda yer almaktadır. KISMİ PUAN Ajka Kasabasının kuzey ve doğu yarım kürelerde (Ekvator’a göre kuzeyde ve başlangıç meridyenine göre batıda) olduğunun belirlenmesi. (2 puan) Yaklaşık olarak 47°06ı Kuzey Enlemi ile 17°30ı Doğu Boylamının kesiştiği noktada yer aldığının belirtilmesi. (1 puan) Karadeniz’in batısında, Orta Avrupa’da ve Macaristan’ın batısında bulunduğunun belirtilmesi. (2 puan) Marcal Nehri’nin akış yönüne dikkat edilerek kazanın yaşandığı alanın Tuna Nehri Havzası’nda yer aldığının belirtilmesi. (1 puan) SIFIR PUAN Kazanın olduğu alanının konumunun belirlenememesi veya konumun yanlış tespit edilmesi durumunda verilir. 1.2. TAM PUAN (9 PUAN) Haberde verilen bilgilerden de anlaşılacağı gibi kazada depolama havuzundan taşan zehirli kırmızı çamur, öncelikle yakın çevresindeki Kolontár ve Devecser gibi köyleri zehirli sular altında bıraktı ve bölgenin ekosistemine doğrudan zarar verdi. Kırmızı çamur, daha sonra Torna ve Marcal nehirlerine karışarak bu nehirleri kirletti ve nehirlerdeki canlı yaşamı yok etti. Haritadaki bilgilerden de anlaşılabileceği gibi Marcal Nehri, Tuna Nehri’nin bir koludur. Marcal Nehri, oluşan kirliliğin havzanın aşağı kesimlerine taşınmasına neden olarak uzak çevre olarak kabul edilebilecek Tuna Nehri'nin kirlenmesinde etkili oldu. Oluşan çevre kirliliğinin etkisi yerel nehirlerden daha geniş bir coğrafyaya yayılarak Karadeniz’e kadar uzanan geniş bir çevreyi etkileyebilecek büyük bir soruna dönüşmüştür. KISMİ PUAN Kaza sonucunda yakın çevredeki köylerde zehirli su ve çamurun etrafa yayılması sonucunda bölgedeki ekosistem ve beşerî çevrenin etkilendiğine değinilmesi. (3 puan) Marcal Nehri, oluşan kirliliğin havzanın aşağı kesimlerine taşınmasına neden olarak uzak çevre olarak kabul edilebilecek Tuna Nehri'nin kirlenmesinde etkili olduğuna değinilmesi. (3 puan) Oluşan çevre kirliliğinin etkisi yerel nehirlerden daha geniş bir coğrafyaya yayılarak Karadeniz’e kadar uzanan geniş bir çevreyi etkileyebilecek büyük bir soruna dönüşmesine değinilmesi. (3 puan) SIFIR PUAN Çevre sorununun yakın ve uzak coğrafi çevrede bulunan diğer mekânlar üzerindeki etkileri hakkında bilgi verilememesi veya yanlış bilgi verilmesi durumunda verilir.