3. 1779 yılında Jan Ingenhousz; su bitkilerinin ışık varlığında hava baloncukları çıkardığını, karanlıkta ise bu olayın gerçekleşmediğini gözlemlemiştir. Bu baloncukların oksijen içerdiğini ve bitkilerin karanlıkta karbondioksit salınımı yaptığını belirlemiş ve fotosentez için ışığın gerekli olduğunu ortaya koymuştur. Ingenhousz’un bulgularından yararlanılarak yapılan aşağıdaki deneyde su dolu kaba yerleştirilen Elodea bitkisi, üzerine cam huni ve test tüpü kapatılarak karanlık ortamda 10 dakika bekletildiğinde gaz kabarcığı oluşmadığı gözlenmiştir. Daha sonra sıcaklığın sabit tutulduğu üç ayrı deney düzeneği (K, L, M) aşağıda gösterildiği gibi hazırlanmıştır. Mor ışık kaynağı bitkiden farklı uzaklıklara yerleştirilmiş, bitkinin ışık şiddetine uyum sağlaması için bir süre beklenmiş ve ardından 2 dakika boyunca oluşan gaz kabarcıkları sayılarak sonuçlar kaydedilmiştir. Mor ışık Mor ışık Mor ışık 20 cm 15 cm 10 cm Karanlık ortam Gaz Gaz Gaz kabarcıkları kabarcıkları kabarcıkları Test Test Test Test tüpü tüpü tüpü tüpü Su Su Su Su Elodea Elodea Elodea Elodea L K M Işık Kaynağının Bitkiye Olan Uzaklığı 2 Dakika Boyunca Çıkan Kabarcık Sayısı 10 120 15 54 20 30 3.1. K, L ve M düzeneklerinde gerçekleştirilen deneyin amacını, bağımlı ve bağımsız değişkenlerini yazınız. Deneyin amacı: Bağımlı değişken: Bağımsız değişken: 3.2. Karanlık ortamda test tüpünde gaz kabarcığı oluşmazken mor ışık kaynağı kullanıldığında gaz kabarcıkları görülmesinin nedenini açıklayınız.
MEB’in resmi çözümünü göster
3. 3.1. TAM PUAN (10 PUAN) Deneyin amacını, bağımlı ve bağımsız değişkenleri tam ve doğru yazar. Deneyin amacı: Işık şiddetinin fotosentez hızına etkisini araştırmak Bağımlı değişken: Bitkinin belirtilen sürede oluşturduğu gaz kabarcığı sayısı Bağımsız değişken: Işık kaynağının bitkiye olan uzaklığı (ışık şiddeti) KISMİ PUAN Deneyin amacı, bağımlı ve bağımsız değişkenleri eksik veya hatalı yazar. Deneyin amacı: Işık şiddetinin fotosentez hızına etkisini araştırmak (4 P) Bağımlı değişken: Bitkinin belirtilen sürede oluşturduğu gaz kabarcığı sayısı (3 P) Bağımsız değişken: Işık kaynağının bitkiye olan uzaklığı (ışık şiddeti) (3 P) SIFIR PUAN Cevap yok veya tamamen yanlış bilgiler içermektedir. 3.2. TAM PUAN (10 PUAN) Karanlık ortamda test tüpünde gaz kabarcığının oluşmayıp mor ışık kaynağı kullanıldığında gaz kabarcıklarının görülmesinin nedenini tam ve doğru olarak açıklar. Ingenhousz, çalışmaları sonucunda fotosentez için ışığın gerekli olduğunu ve oluşan gaz kabarcıklarının oksijen gazı içerdiğini tespit etmiştir. Elodea bitkisi karanlık ortamdayken fotosentez yapamadığı için gaz kabarcığı oluşmaz. Mor ışık, klorofilin en iyi soğurduğu ışık çeşidi olduğu için fotosentez hızı yüksektir ve test tüpünde gaz kabarcıkları oluşur. KISMİ PUAN Karanlık ortamda test tüpünde gaz kabarcığının oluşmayıp mor ışık kaynağı kullanıldığında gaz kabarcıklarının görülmesinin nedenini eksik veya kısmi hatalı açıklar. (5 P) SIFIR PUAN Cevap yok veya tamamen yanlış bilgiler içermektedir.