2. 2X(g)+ 3Y(g) → 2Z(g) + T(g) tepkimesine ait bazı deney sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Deney No [X] (M) [Y] (M) Başlangıç hızı M/s 1 0,1 0,2 3.10-3 2 0,3 0,2 2,7.10-2 3 0,1 0,6 9.10-3 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Tepkimenin deneysel hız bağıntısını işlem basamaklarını göstererek yazınız. b) X’in derişimi 0,2 M ve Y’nin derişimi 0,1 M alındığında, tepkimenin başlangıç hızının kaç M/s ola cağını işlem basamaklarını göstererek bulunuz. c) Tepkime başlamadan önce tepkime kabının hacmi sabit sıcaklıkta yarıya indirilirse tepkimenin başlangıç hızı ilk duruma göre nasıl değişir? İşlem basamaklarını göstererek açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. a) 1. ve 2. deney: [Y] sabit, [X] 3 katına çıkınca hız 3×10⁻³'ten 2,7×10⁻²'ye, yani 9 katına çıkıyor → X'e göre 2. derece. 1. ve 3. deney: [X] sabit, [Y] 3 katına çıkınca hız 3 katına çıkıyor → Y'ye göre 1. derece. Hız = k[X]²[Y].
2. k = 3×10⁻³ / (0,1² × 0,2) = 1,5 M⁻²·s⁻¹.
3. b) Hız = 1,5 × (0,2)² × 0,1 = 6×10⁻³ M/s.
4. c) Hacim yarıya inince derişimler 2 katına çıkar: hız 2² × 2 = 8 kat artar.
Cevap: a) r = k[X]²[Y] b) 6×10⁻³ M/s c) 8 katına çıkar.
Dikkat: Hız bağıntısındaki üsler denklem katsayılarından (2 ve 3) değil, deney verilerinden bulunur.