1. Aşağıda Yaşar Kemal’in Ölmez Otu adlı romanından bir parça verilmiştir. Çukurova tekin değildir. Bir uçsuz bucaksız düzlüktür. Bataklıktır, büklüktür, akarsular, ulu denizlerdir. Bulut örneği gelen sivrisinekler… Çukurova bir sonsuz aklıktır. Göğe yükselmiş, ulu devler gibi ayağa kalkmış yürümüş, binbir renkli ulu devlercesine uçan, akan toz direkleridir. Çukurova sarı sıcaktır. Toz dumandır. Otsuz, ağaçsız, yan yana ördolmuş bir belalı topraktır. Sıtmadır, hastalıktır. Sızlayan kemik, akan terdir. Otomobildir, traktör, biçerdöver, konuşmayan sırasında yalnız bağıran, insanüstü bir yaratık, pamuktan el, ipek ten, ibrişim saçtır. Çukurdan dönünceye kadar Toros köylüsü rahatsızdır, korku içindedir. Bu parçada öne çıkan anlatım biçimini ve bu anlatım biçiminin parçadaki işlevini yazınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Parçada bir olay anlatılmıyor; Çukurova'nın nasıl bir yer olduğu ayrıntılarla gösteriliyor.
2. "Uçsuz bucaksız düzlüktür", "sarı sıcaktır", "toz dumandır", "sızlayan kemik, akan terdir" gibi görme, dokunma ve hissetmeye dayalı ayrıntılar kullanılmış. Bu, betimlemedir.
3. İşlevi: Çukurova'yı okurun gözünde canlandırmak, onun sıcak, tozlu, hastalıklı ve tehlikeli yüzünü hissettirmek; böylece Toros köylüsünün neden korku içinde olduğunu anlaşılır kılmaktır.
Cevap: Öne çıkan anlatım biçimi betimlemedir. Yazar, Çukurova'nın sıcağını, tozunu, bataklığını, sivrisineklerini ve makinelerini ayrıntılarla anlatarak bölgeyi okurun zihninde canlandırır; bu sayede bölgenin zorlu ve korkutucu atmosferini, Toros köylüsünün tedirginliğini okura hissettirir. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Anlatım biçimini yazdıktan sonra işlevini mutlaka metinden bir örnekle açıkla.