2. Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasından sonra İtilâf Devletleri İstanbul’dan çekilir ve şehrin işgalden kurtarılması ile yeni devletin başkentinin neresi olacağı tartışılır. Saltanat yanlıları İstanbul’un başkent olarak kalmasını ister. Başkent tartışmaları sürerken Mustafa Kemal Paşa bir an geçmişe dalar. Mayıs 1919’da İstanbul’dan Anadolu’ya hareketinden önce Padişah Mehmet Vahdettin ile yaptığı görüşmeyi düşünür. O görüşme sırasında padişahla konuşurken padişahın gözleri sürekli sarayın penceresinden görünen İtilaf Devletleri’nin gemilerine kaymaktadır. Mustafa Kemal Paşa, 16 Ocak 1923’te İzmit’te gazetecilere verdiği demeçte bu hatırası ile ilişkili olarak başkent konusundaki düşüncesini açıklar ve “...Bir geminin topundan telaşa düşecek bir yerde, İstanbul’da, hükûmet merkezi olmaz...” der. Metne göre Mustafa Kemal Paşa, İstanbul’un neden başkent olarak kalamayacağını düşünmektedir? Açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metinde padişahın gözlerinin sürekli İtilaf gemilerine kayması, İstanbul'daki yönetimin düşman tehdidi altında olduğunu gösterir.
2. Mustafa Kemal'in sözü: "Bir geminin topundan telaşa düşecek bir yerde hükûmet merkezi olmaz."
3. Yani İstanbul denize kıyı olduğu için dış saldırılara açıktır, savunması zordur; başkent güvenli bir yerde olmalıdır.
Cevap: Mustafa Kemal'e göre İstanbul denizden gelecek saldırılara açık ve savunması zor bir şehirdir. Düşman gemilerinin topundan etkilenen bir yerde hükûmet bağımsız karar alamaz; bu nedenle İstanbul başkent olarak güvenli değildir. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Cevabını metindeki ipucuna (gemiler, top) dayandır: güvenlik ve bağımsız karar alabilme.