3. Demografik dönüşüm modeli, bir ülkenin doğum ve ölüm oranlarına göre şekillenen mevcut nüfus artışını dikkate alarak o ülkenin bu modeldeki beş gelişim aşamasından hangisinde olduğunu belirlemeye dayanır. Bu modele göre ülkelerin nüfus dönüşümü genellikle aşağıda verilen tablodaki gibidir. 1. Aşama Doğum ve ölüm oranları yüksek, nüfus artış hızı çok düşüktür. Sanayi öncesi toplumlarda görülür. Sağlık hizmetleri yetersizdir. Ortalama ömür kısa ve bebek ölüm oranı yüksektir. 2. Aşama Doğum oranları yüksektir. Ölüm oranları düşmeye başlamıştır. Sanayileşmenin ilk dönemlerini yaşayan toplumlarda görülür. Beslenme koşullarındaki iyileşme, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve bebek ölüm oranlarının düşmesi nüfus artış hızının yüksek olmasında etkilidir. 3. Aşama Ölüm oranları düşük seviyedeyken doğum oranları düşmeye ve nüfus artış hızı yavaşlamaya başlar. Doğum oranlarının azalması üzerinde kentleşme, eğitim ve kadınların çalışma hayatına girmesi etkilidir. 4. Aşama Doğum oranlarının hızla azalmasına bağlı olarak nüfus artış hızı çok düşüktür. Sanayi sonrası toplumlarda görülür. 5. Aşama Doğum oranları çok düşüktür. Ölüm oranları biraz yüksektir. Genç nüfus oranı düşüktür. Bu aşamada nüfusta azalma görülür. Tabloya göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Sizce 5. aşamada ölüm oranlarının fazla olmasının nedeni nedir? Yazınız. b) Hangi aşamadaki bir ülkede ortalama ömür daha kısadır? Gerekçesi ile birlikte yazınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. 5. aşamada doğum oranları çok düşük, genç nüfus azdır; yani nüfusun büyük bölümü yaşlıdır.
2. Yaşlı nüfus oranı yüksek olan toplumlarda doğal olarak ölüm sayısı artar; ölüm oranının biraz yüksek olması bundan kaynaklanır.
3. Ortalama ömür, sağlık hizmetlerinin yetersiz ve bebek ölümlerinin yüksek olduğu dönemde en kısadır. Tabloda bu durum 1. aşamada yazıyor.
Cevap: a) Nüfusun yaşlanması: genç nüfus azaldığı, yaşlı nüfus oranı arttığı için ölüm oranı yükselir.
b) 1. aşama; sanayi öncesi dönemde sağlık hizmetleri yetersiz, beslenme koşulları kötü ve bebek ölüm oranı yüksek olduğu için ortalama ömür kısadır.
Dikkat: 5. aşamadaki yüksek ölüm oranı sağlık sorunlarından değil, yaşlı nüfusun fazla olmasından kaynaklanır.