3. Akut dağ hastalığı, sağlıklı bireylerde hızlı bir şekilde 2500 metre ve üzeri yükseltiye çıkıldığında ortaya çıkan baş ağrısı, bulantı, kusma, hâlsizlik, uykusuzluk gibi belirtiler veren bir durumdur. Genelde dağ tırmanışlarında görülmesine rağmen iş veya tatil amaçlı yüksek rakımlı yerlere seyahatte de ortaya çıkabilir. Bu kişilere oksijen verilmezse ya da daha düşük rakıma taşınmazlarsa ölebilirler. Peru’da And Dağlarında bulunan bir grup, 5100 metrede yaşayıp 5700 metre yükseklikteki maden ocaklarında çalışmaktadırlar. Bu yerliler orada doğup büyüdükleri için deniz seviyesinde yaşayanlara göre göğüs çapları daha geniş, kalpleri daha büyük ve vücutları da daha fazla kırmızı kan hücresi üretir. Bu nedenle akut dağ hastalığına yakalanmazlar. Buna göre, yüksek rakımlarda yaşayan bireylerin solunum sisteminde görülen adaptasyonların, akut dağ hastalığına karşı direnç geliştirmelerine katkısını açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Yüksek rakımda havanın basıncı ve oksijen kısmi basıncı düşüktür; vücuda her solukta daha az O₂ girer. Akut dağ hastalığı bu oksijen yetersizliğinden kaynaklanır.
2. Geniş göğüs çapı, akciğer hacminin ve alveol yüzeyinin büyük olmasını sağlar; böylece her solukta daha fazla hava alınır ve gaz değişimi artar.
3. Fazla alyuvar (ve hemoglobin), kanın daha çok oksijen taşımasını sağlar; büyük kalp de bu kanı dokulara daha etkili pompalar.
4. Böylece dokulara yeterli oksijen ulaşır ve oksijen eksikliği belirtileri görülmez.
Cevap: Geniş göğüs kafesi ve büyük akciğer kapasitesi sayesinde daha fazla hava alınır, gaz değişim yüzeyi artar; fazla alyuvar ve hemoglobin daha çok O₂ taşır. Dokular oksijensiz kalmadığı için akut dağ hastalığı oluşmaz. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Hastalığın nedeni yüksek rakımda azalan oksijen kısmi basıncıdır; adaptasyonlar O₂ alımını ve taşınmasını artırır.