5. Millî Mücadele devam ederken ülkede yaşanan karışıklıklara son vermek için yeni bir anayasaya gereksinim duyuldu. Bu ihtiyacı karşılamak amacıyla Büyük Millet Meclisi (BMM), özel bir gündemle toplanarak yeni bir anayasanın hazırlanması için çalışmalara başladı. Yapılan görüşmelerin sonunda 20 Ocak 1921 tarihinde Teşkilât-ı Esasiye Kanunu kabul edildi ve uygulamaya konuldu. Bu Anayasa 1924 yılında yeni bir anayasa hazırlanana kadar yürürlükte kaldı. 1921 Anayasası’nın önemli maddeleri şunlardır: 1. Egemenlik kayıtsız ve şartsız milletindir. Yönetim şekli, halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına dayanır. 2. Yasama ve yürütme yetkileri, milletin tek ve gerçek temsilcisi olan Büyük Millet Meclisi’nde toplanır. 3. Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur ve “Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti” ünvanını taşır. 4. Din buyruklarının yerine getirilmesi, antlaşma ve barış yapılması, savaş kararı verilmesi gibi temel haklar BMM’nindir. Büyük Millet Meclisi, Millî Mücadele devam ederken bir anayasa hazırlamaya niçin gerek duymuştur? Açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metinde açıkça belirtilen nedeni bul: ülkede yaşanan karışıklıklara son vermek.
2. Maddelere bak. Egemenliğin millete ait olması, yasama ve yürütmenin TBMM'de toplanması yeni devletin hukuki temelini oluşturuyor.
3. O dönemde Kanun-ı Esasi (1876 Anayasası) padişahı esas alıyordu ve TBMM'nin konumunu açıklamıyordu.
Cevap: TBMM; ülkedeki karışıklıklara ve isyanlara son vermek, devletin yönetim şeklini ve millî egemenlik ilkesini hukuken belirlemek için anayasaya gerek duymuştur. Meclisin yetkilerini ve hükûmetin yapısını yasal temele oturtmak da amaçlar arasındaydı. Böylece TBMM, İstanbul Hükûmeti'ne ve padişaha karşı tek meşru yönetim olduğunu ortaya koymuş ve Millî Mücadele'nin tek merkezden yönetilmesini sağlamıştır.
Dikkat: 1921 Anayasası'nın en önemli özelliği "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesini anayasaya koyan ilk anayasa olmasıdır.