5. Yeniçeri İsyanları, XVI. yüzyılın sonlarına doğru yeniçeri sayısının Devşirme Kanunu’na aykırı biçimde artırılması sonucu ortaya çıktı. Kapıkulu ordusunda disiplinin bozulduğu bu dönemde yeniçeriler kanunlara aykırı hareket etmeye, görevlerini yerine getirmemeye ve devlet işlerine müdahale etmeye başladılar. Diğer taraftan yeniçeriler “Ocak, devlet içindir.” anlayışını terk ederek “Devlet, ocak içindir.” anlayışını benimsediler. Bu açıklamadan hareketle “Ocak, devlet içindir.” ve “Devlet, ocak içindir.” anlayışlarını karşılaştırınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. "Ocak, devlet içindir." anlayışında yeniçeri ocağı devlete hizmet eden bir kurumdur; öncelik devletin çıkarıdır.
2. "Devlet, ocak içindir." anlayışında ise devlet, ocağın çıkarlarına hizmet eden bir araç olarak görülür.
3. Bu değişim, disiplinin bozulması ve devşirme kanununa aykırı asker alımıyla ortaya çıkmıştır.
Cevap: "Ocak, devlet içindir." anlayışında yeniçeriler kanunlara bağlı, disiplinli ve görevini yerine getiren, devletin bekası için çalışan askerlerdi. "Devlet, ocak içindir." anlayışında ise yeniçeriler kendi çıkarlarını devletin üstünde tutmaya başladı; kanunlara uymayıp isyan ettiler, devlet işlerine karışıp padişah tahttan indirme, devlet adamlarını öldürtme gibi müdahalelerde bulundular. Birincisi devlete hizmeti, ikincisi devleti kendi çıkarına kullanmayı ifade eder. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Karşılaştırma sorularında iki anlayışı aynı ölçütle (kimin çıkarı önce gelir, disiplin, kanunlara bağlılık) yan yana anlat.