1. Yatay düzlemdeki mukavva parçası delinerek içinden geçirilen iletken demir çubuğun iki ucu Şekil I ve Şekil II’deki gibi bir üretece bağlanmıştır. Şekil I’de mukavvanın üzerinde rastgele konumlarda pusulalar ko nulmuş, Şekil II’de ise mukavvanın üzerine demir tozları serpilmiştir. İletken çubuk İletken çubuk Pusula Demir tozları N N – – + + N N N Anahtar Anahtar Şekil I Şekil II Buna göre Şekil I ve Şekil II’deki anahtarlar kapatıldığında gerçekleşen durumları açıklayıp, hangi sistemin yön belirlemede daha etkili olduğunu sebebini açıklayarak belirtiniz.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Anahtar kapatılınca çubuktan akım geçer ve çubuğun çevresinde, çubuğu merkez alan çembersel manyetik alan çizgileri oluşur.
2. Şekil I'de pusula iğneleri, bulundukları noktada bu çemberlere teğet olacak şekilde döner. N kutupları manyetik alanın yönünü gösterir (sağ el kuralına uygun).
3. Şekil II'de demir tozları mıknatıslanarak çubuğun çevresinde iç içe halkalar (eş merkezli çemberler) oluşturur. Bu, alan çizgilerinin şeklini gösterir.
4. Demir tozları alanın biçimini gösterir ama yönünü göstermez.
Cevap: Şekil I'de pusulalar çembersel alan çizgilerine teğet olacak şekilde yön değiştirir; Şekil II'de demir tozları çubuk çevresinde eş merkezli halkalar oluşturur. Yön belirlemede Şekil I (pusulalı sistem) daha etkilidir, çünkü pusulanın N kutbu manyetik alanın yönünü gösterir; demir tozları ise yalnızca alanın şeklini gösterir.
Dikkat: Demir tozlarında N-S kutbu ayırt edilemez; yön bilgisi için pusula gerekir.