6. Aşağıdaki şekilde kılcal damarlar ile doku sıvısı arasında gerçekleşen madde alışverişi gösterilmiştir. Atardamar ucu Kanın akış yönü Toplardamar ucu Kan basıncı 40 mmHg Ozmotik basınç 28 mmHg Kılcal damar Kan basıncı 15 mmHg Ozmotik basınç 28 mmHg Doku sıvısı X Y Buna göre X ve Y harfleriyle gösterilen örnek bir madde üzerinden kılcal damarlar ile doku sıvısı arasındaki madde alışverişinin nasıl gerçekleştiğini açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Kılcalın atardamar ucunda kan basıncı (40 mmHg), ozmotik basınçtan (28 mmHg) büyüktür. Bu yüzden su ile birlikte glikoz, amino asit, O₂ gibi küçük maddeler kandan doku sıvısına geçer (X yönü).
2. Kan ilerledikçe basınç düşer. Toplardamar ucunda kan basıncı (15 mmHg), ozmotik basınçtan (28 mmHg) küçük olur.
3. Bu nedenle su ile birlikte CO₂, üre gibi atık maddeler doku sıvısından kana geri geçer (Y yönü).
4. Kan proteinleri büyük olduğu için kılcalda kalır ve ozmotik basıncı sağlar; geri dönemeyen az miktardaki sıvı lenf damarlarıyla dolaşıma döner.
Cevap: X: Atardamar ucunda kan basıncı ozmotik basınçtan büyük olduğundan glikoz, O₂ gibi maddeler su ile kandan doku sıvısına geçer. Y: Toplardamar ucunda ozmotik basınç kan basıncından büyük olduğundan CO₂, üre gibi atıklar su ile doku sıvısından kana geçer.
Dikkat: Madde alışverişinin yönünü kan basıncı ile ozmotik basıncın farkı belirler.