5. Aşağıda Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Beş Şehir adlı eserinden bir parça verilmiştir. Ankara Kalesi'ne çıktım. Gözümün önünde şaşırtıcı değişiklikleriyle Ankara ovası uzanıyor. Arkadaşımla teker teker etraftaki dağları, küçük tepeleri ve şurada burada birdenbire sıcakta bir tas serin su vehmiyle bozkırın ortasında yemyeşil bir gölge yapan küçük köyleri sayıyoruz. Keskin bir ışık, etrafımda bir zafer borusu gibi çınlıyor. Sert rüzgârda, bulunduğumuz tepenin yassı şekli -Evliya Çelebi olsa Peşte için yaptığı gibi bademe benzetirditam bir gemi küpeştesi hâlini aldı. Zaman denizlerinde onunla beraber yüzmeye hazırlanıyordum. Bu rüzgâr, bu mucizeli gemi ile insanı nerelere götürmez. Buraya çıkarken gördüklerimizle hangi medeniyetlere, hangi çağlara gitmeyiz? Fakat hayır, Ankara bu cinsten tarihî bir hülyaya kolay kolay imkân vermiyor. Bu parçayı gerçeklik-kurgusallık ve öznellik-nesnellik bakımından değerlendiriniz. Değerlendirmeniz sonucu, parçanın yazılış amacını yazınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Gerçeklik: Ankara Kalesi, Ankara ovası, bozkır, köyler gerçek yerlerdir; yazar kendi gezisini ve gözlemini anlatır. Metin kurgusal değil, gerçekliğe dayanır.
2. Öznellik: Yazar gördüklerini kendi duygu ve hayalleriyle aktarır. "Keskin bir ışık, etrafımda bir zafer borusu gibi çınlıyor", tepenin "gemi küpeştesi hâlini aldı" gibi benzetmeler ve "Zaman denizlerinde... yüzmeye hazırlanıyordum" ifadesi kişisel izlenimdir. Dolayısıyla anlatım ağırlıkla özneldir.
3. Amaç: Bilgi vermekten çok, bir şehirde edinilen izlenimleri, duyguları sanatlı bir dille okura aktarmaktır.
Cevap: Parça gerçek bir mekâna ve yaşanmış bir gözleme dayanır (gerçek, kurgusal değil); fakat yazar bu gerçekliği kendi duygu, hayal ve benzetmeleriyle anlattığı için anlatım özneldir. Yazılış amacı, Ankara'ya dair kişisel izlenimlerini ve duygularını edebî bir dille paylaşmaktır (gezi yazısı). Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Gerçek bir yer anlatılması metni nesnel yapmaz; benzetme ve duygu ifadeleri öznelliği gösterir.