1. Aşağıda İsmet Özel'in Bakanlar ve Görenler adlı eserinden bir parça verilmiştir. Kedilerin ney sesinden, kaplanların da keman sesinden hoşlandıklarını bilir miydiniz? Keman sesi teskin ediyormuş kaplanı, buna karşılık düdük sesi bu hayvanda hırçınlık doğuruyormuş. Genel olarak hayvanların çok hoşlandıkları sesler flüt ve keman sesiymiş. Bir köpeğin Chopin'in bir noktürnü (içli, romantik bestelenmiş müzik parçası) karşısında rahatsızlıkla havladığını, uluduğunu buna karşılık neşeli, kıvrak bir hava çalınınca sükûnet ve keyifle uyuduğunu tespit etmişler. Ben de dokümanter (belgesel) bir filmde ritmik bir caz parçası ahengine uyup albatrosların boyun ve gövde hareketleriyle raks ettiklerini gördüm. Hayvanların kendilerine mahsus bir güzellik duygusu taşıdıkları, güzelliğe kendi ölçüleri içinde ilgi duyduklarını gösteren örnekler az değil. Böceklerin renkleri fark edip seçebildikleri, çiçeklerdeki parlak ve cazip renklerin böcekleri kendilerine çekerek bitkilerin tozlaşmasını sağladıkları biliniyor. Bu parça oluşturulurken yararlanılan bilim dalını parçadan örnek vererek belirleyiniz.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Parçada hayvanların seslere ve renklere verdiği tepkiler anlatılıyor; bu, canlıları inceleyen bilimin, yani biyolojinin (zooloji) konusudur.
2. Örnek ara: "Keman sesi teskin ediyormuş kaplanı, buna karşılık düdük sesi bu hayvanda hırçınlık doğuruyormuş."
3. Bir başka örnek: "Böceklerin renkleri fark edip seçebildikleri, çiçeklerdeki parlak ve cazip renklerin böcekleri kendilerine çekerek bitkilerin tozlaşmasını sağladıkları biliniyor."
4. Köpeğin noktürne tepkisi gibi gözlemler de bilimsel tespitlere dayanır ("tespit etmişler").
Cevap: Yararlanılan bilim dalı biyolojidir (hayvan davranışlarını inceleyen zooloji). Örnek: "Böceklerin renkleri fark edip seçebildikleri, çiçeklerdeki parlak ve cazip renklerin böcekleri kendilerine çekerek bitkilerin tozlaşmasını sağladıkları biliniyor." Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Müzik adları geçiyor diye "müzik" deme; parça müziği değil, canlıların davranışını anlatıyor.