5. Küçük Kaynarca Antlaşması’nın (1774) maddelerinden bazıları şunlardır: • Kırım’a bağımsızlık verilecek ve Kırım hanları sadece dinî bakımdan Osmanlı halifesine bağlı olacaktı. • Rusya, Karadeniz ve Akdeniz’deki Türk sularında serbest ticaret yapabilecek ve Fransa ile İngiltere’ye tanınan kapitülasyonlardan yararlanacaktı. • Rusya, Balkanlarda istediği yerde konsolosluk açabilecek ve İstanbul’da daimî elçi bulundurabilecekti. • Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş tazminatı ödeyecekti. • Kabartay arazisi, Azak Kalesi ve çevresi Ruslara verilecek; iki devlet arasındaki sınır, Bug Nehri olacaktı. Yukarıda yer alan Küçük Kaynarca Antlaşması maddelerini Osmanlı Devleti açısından yorumlayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Kırım'ın bağımsızlığı: Osmanlı ilk kez Türk ve Müslüman nüfusun yoğun olduğu bir toprağı kaybetti; halifelik ilk kez siyasi bir araç olarak kullanıldı.
2. Serbest ticaret ve kapitülasyonlar: Rusya ekonomik ayrıcalık kazandı, Karadeniz bir Türk gölü olmaktan çıktı.
3. Konsolosluk ve daimî elçi: Rusya Balkanlardaki Ortodoksların iç işlerine karışma ve onları kışkırtma imkânı buldu.
4. Savaş tazminatı ve toprak kaybı: Osmanlı ilk kez savaş tazminatı ödeyerek ekonomik olarak zorlandı; Rusya Karadeniz kıyılarına yerleşti.
Cevap: Küçük Kaynarca Antlaşması Osmanlı için ağır bir antlaşmadır. Osmanlı Kırım'ı kaybederek Karadeniz'deki hâkimiyetini yitirdi, ilk kez savaş tazminatı ödedi, Rusya'ya kapitülasyon verdi ve Rusya'nın Balkanlardaki Ortodokslar üzerinden iç işlerine karışmasının yolunu açtı. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Her maddeyi ayrı yorumla; "ilk kez" yaşanan gelişmeler (tazminat, halifeliğin siyasi kullanımı) puan getiren noktalardır.