2. Tanım: Mütekabiliyet “Bana ne yaparsan karşılığında onu görürsün.” ilkesine dayanan bir kavramdır. Karşılıklılık ilkesi olarak da ifade edebileceğimiz bu kavram tarihsel süreçte uluslararası ilişkilerde benimsenmiş bir esastır. Adalet Bakanlığının Hukuk Sözlüğüne göre Mütekabiliyet esası şöyle tanımlanmıştır: “Bir devletin, başka bir devletin vatandaşlarına uyguladığı hukuki veya fiili bir davranış biçimine karşılık diğer devletin de aynı şekilde davranması.” Mütekabiliyet devletlerin eşitliği prensibine dayanmaktadır. Durum: Avusturya ile süren uzun savaşlar, iki buçuk asırdan beri Balkanlar ve Orta Avrupa’yı hedefleyen Osmanlıların bundan sonra uygulayacağı politikaları da belirledi. Uzun savaşlar sonucunda Avusturya ile imzalanan Zitvatorok Antlaşması (1606) Osmanlı Devleti’nde gerek ekonomik gerekse siyasi açıdan önemli kayıplara yol açtı. Avusturya’dan alınan verginin kaldırılması ekonomik kayba, Avusturya arşidükünün Osmanlı padişahına denk sayılması ise siyasi üstünlüğün kaybına neden oldu. Yine bu antlaşma ile Osmanlı Devleti artık Avrupa diplomasisinde mütekabiliyet esasını kabul etti. Osmanlı Devleti’nin diplomaside mütekabiliyet esasını benimsemesinin diğer devletlerle olan ilişkilerini nasıl etkilediğini açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Mütekabiliyet, karşılıklılık ve devletlerin eşitliği ilkesidir.
2. Zitvatorok'a kadar Osmanlı, Avrupa devletleriyle ilişkilerini üstün devlet konumundan, tek taraflı kararlarla yürütüyordu.
3. Bu antlaşmayla Avusturya arşidükü padişaha denk sayıldı; Osmanlı artık karşı tarafı eşit kabul ederek ilişki kurmaya başladı.
Cevap: Mütekabiliyet esasını benimseyen Osmanlı Devleti, Avrupa devletlerine karşı üstünlük iddiasını bırakarak onları kendisiyle eşit kabul etmeye başladı. İlişkiler tek taraflı "verilen ahitname" anlayışından karşılıklı hak ve yükümlülüklere dayanan antlaşmalara dönüştü; Osmanlı, karşı tarafa ne uygularsa aynısıyla karşılaşacağını kabul etti. Bu durum, Osmanlı'nın Avrupa diplomasisinin kurallarına uyum sağlamaya başladığını ve diplomasinin öneminin arttığını gösterir. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Anahtar fikir "eşitlik"tir; Osmanlı'nın üstün konumdan eşit konuma geçtiğini mutlaka vurgula.