5. Kösedağ Savaşı sonrasında Türkiye Selçuklularının, Moğollara yenilerek dağılma sürecine girmesiyle uçlardaki Türkmenler bağımsız hareket etmeye başladılar. Diğer yandan Anadolu’da Moğol baskısının artması sonucu birçok Türkmen batıya, uçların bulunduğu bölgelere göç etmek zorunda kaldı. Kösedağ Savaşı sonrasında Türkiye Selçuklu Devleti, Moğol İlhanlı Devleti’nin egemenliği altına girdi ve 1308 yılında son Selçuklu hükümdarı II. Mesut’un ölümü üzerine devlet parçalandı. Bu durumdan faydalanan uçlardaki Türkmen beyleri bağımsızlıklarını ilan etti. Ancak bu Türkmen beyleri bir süre sonra İlhanlı Devleti’ne biat etmek zorunda kaldılar. İlhanlıların 1336 yılında yıkılmasıyla tamamen bağımsız oldular. Böylece Anadolu’da İkinci Türk Beylikleri Dönemi başladı. Harita: XIV. Yüzyıl Başlarında Anadolu’da Kurulan Türk Beylikleri (İkinci Beylikler Dönemi) K A R A D E N İ Z Kırklareli Sinop Samsun Kastamonu Edirne Adapazarı İstanbul Trabzon CANDAROĞULLARI BİZANS İMPARATORLUĞU MARMARA TRABZON RUM İMPARATORLUĞU Kızılırmak Donamiç Söğüt Bilecik Bayburt AKKOYUNLULAR Çanakkale Tokat KARESİOĞULLARI OSMANOĞULLARI ERETNA BEYLİĞİ Erzurum Ankara E G E D E N İ Z İ Sivas Balıkesir Kütahya GERMİYANOĞULLARI SARUHANOĞULLARI Van Gölü Elaziz Diyarbakır Van Manisa Tuz Gölü Kayseri İzmir KARAMANOĞULLARI AYDINOĞULLARI DULKADİROĞULLARI Aydın Konya Niğde Isparta Beyşehir Maraş Dicle HAMİTOĞULLARI MENTEŞEOĞULLARI RAMAZANOĞULLARI Muğla Adana KARAKOYUNLULAR Fırat Alanya Bağdat MEMLÛKLER A K D E N İ Z K KD KB D B KIBRIS GD GB 0 90 180 270 km G Yukarıda yer alan metin ve harita birlikte değerlendirildiğinde Moğol İstilası sonrası Anadolu’nun siyasi durumu hakkında neler söylenebilir? Açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metne göre Kösedağ Savaşı'ndan (1243) sonra Türkiye Selçukluları İlhanlı egemenliğine girdi ve 1308'de dağıldı.
2. Haritada Anadolu'nun Osmanoğulları, Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Eretna gibi çok sayıda beyliğe bölündüğü görülür.
3. Beylikler önce İlhanlılara bağlı kaldı, 1336'da İlhanlılar yıkılınca tamamen bağımsız oldu.
4. Kuzeybatıda zayıf Bizans, doğuda Akkoyunlu ve Karakoyunlu, güneyde Memlûkler bulunuyordu.
Cevap: Moğol İstilası sonrasında Anadolu'da Türk siyasi birliği bozuldu; Anadolu birçok küçük Türkmen beyliğine bölündü ve İkinci Beylikler Dönemi başladı. Beylikler bir süre İlhanlı egemenliğini tanıdı, 1336'dan sonra bağımsız oldu. Bizans sınırındaki Osmanoğulları gibi uç beylikleri ise ilerleyen dönemde gelişme fırsatı buldu. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Hem metindeki olayları (Kösedağ, 1308, 1336) hem de haritadaki parçalı yapıyı cevabında kullan.