5. Atom numarası 20’ye kadar olan elementlerin 1. iyonlaşma enerjileri grafikte gösterilmiştir. 1. İyonlaşma Enerjisi (kJ mol-1) 1. periyot 2500 8A 2. periyot 8A 2000 7A 3. periyot 8A 5A 1500 6A 1A 7A 4A 5A 6A 4. periyot 2A 1000 3A 4A 2A 2A 3A 1A 1A 1A 500 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Atom Numarası Periyodik sistemde aynı periyotta sağa doğru gidildikçe iyonlaşma enerjisi genellikle artmıştır. Ancak bazı gruplarda sapmalar görülmektedir. Grafikte sapma görülen grupları tespit ederek sapmanın sebebini açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Grafikte 2A'dan 3A'ya geçerken İE düşüyor: Be (4) > B (5) ve Mg (12) > Al (13). Ayrıca 5A'dan 6A'ya geçerken düşüyor: N (7) > O (8) ve P (15) > S (16).
2. 2A elementlerinin değerlik dizilimi ns²'dir, s orbitali tam dolu ve kararlıdır. 3A'da son elektron daha yüksek enerjili np orbitalindedir (ns² np¹) ve daha kolay koparılır.
3. 5A elementlerinin dizilimi ns² np³'tür, p orbitalleri yarı dolu ve kararlıdır. 6A'da (np⁴) bir p orbitalinde elektronlar eşleşir. Eşleşmiş elektronlar birbirini iter, bu yüzden bir elektron daha kolay koparılır.
Cevap: Sapma 3A ve 6A gruplarında görülür. 2A'nın tam dolu s (ns²) ve 5A'nın yarı dolu p (np³) dizilimi kararlı olduğundan bu grupların İE'si sağındaki 3A ve 6A elementlerinden büyüktür. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Sapmayı açıklarken küresel simetriyi (tam dolu/yarı dolu orbitaller) mutlaka vurgula.