1. DNA örnekleri çok az miktardaki kandan, saç teli dibindeki çok küçük dokulardan elde edilebilir. Elde edilen DNA’nın kesici enzimler tarafından farklı büyüklükte ve sayıda kesilmesiyle DNA parçaları elde edilir. Bu DNA parçaları jel içine enjekte edilir. Elektroforez adı verilen bir yöntemle farklı uzunluktaki DNA parçaları birbirinden ayrılır. Kısa olan DNA parçalarının hareketleri uzun olana göre daha hızlıdır. DNA parçaları jel üzerinde büyüklüklerine göre belirli uzaklıklarda bantlar oluşturur ve bu bantlaşma her bireyde kendine özgüdür. Buna DNA parmak izi denir. DNA parmak izi teknolojisinin kullanılmasının sağladığı toplumsal faydalardan ikisini gerekçeleriyle birlikte açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metne göre DNA parmak izi her bireyde kendine özgüdür ve çok az miktardaki örnekten (kan, saç dibi) elde edilebilir.
2. Bu özgünlük sayesinde olay yerinde bulunan biyolojik izler şüphelilerin DNA'sıyla karşılaştırılabilir; bu adli alanda kullanılmasını sağlar.
3. Çocuklar ebeveynlerinden DNA aldığı için bant desenleri kısmen ebeveynlerinkiyle örtüşür; bu da akrabalık tespitine imkân verir.
4. Kimliği belirlenemeyen cesetler de yakınlarının DNA'sıyla karşılaştırılarak tanımlanabilir.
Cevap: a) Suçluların belirlenmesi: Olay yerindeki kan, saç gibi izlerden elde edilen DNA bantları kişiye özgü olduğu için suçlu tespit edilir, masum kişiler aklanır. b) Babalık/akrabalık tespiti ve kimlik belirleme: Çocukların DNA bantları anne ve babasınınkilerle kısmen örtüştüğü için soy bağı belirlenir; afetlerde kimliği belirlenemeyen kişiler yakınlarının DNA'sıyla tanımlanır. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Soru gerekçe istiyor; faydayı yazdıktan sonra bunun DNA'nın kişiye özgü olmasına dayandığını açıklamalısın.